@mini-m

1 65 66 67

Aankondiging start inspraak Programma van Eisen ‘Tuinen van West’

‘Tuinen van West’ is de nieuwe naam voor de Westrand: de polders tussen de Westelijke Tuinsteden Geuzenveld-Slotermeer en Osdorp, de ringvaart Haarlemmermeer en de Haarlemmervaart. Het gebied heeft nu een overwegend agrarische bestemming en krijgt een nieuwe groene recreatieve bestemming.

Dit is vastgelegd in een Programma van Eisen (PvE). Dit PvE bevat voorstellen voor de inrichting van het gebied, het versterken van het recreatieve wandel- en fietspadennetwerk, de uitbreiding van het watersysteem, het versterken van de ecologische structuur en het verbeteren van de bereikbaarheid voor autoverkeer.

Op 31 oktober 2006 hebben de dagelijks besturen van Osdorp en Geuzenveld-Slotermeer het Programma van Eisen Westrand vrijgegeven voor inspraak. Het college van B&W heeft op 14 november besloten over vrijgave voor inspraak van het plan namens de centrale stad.

Op donderdag 23 november 2006 vindt in De Meervaart (Meer en Vaart 300 in stadsdeel Osdorp) van 19.30 tot 21.30 uur de inspraakavond plaats. Op deze avond wordt het plan gepresenteerd en is er de mogelijkheid tot reacties.

• De inspraaktermijn is van 15 november tot 22 december 2006. Uw inspraakreacties kunt u richten aan Diana Janssen, Dienst Ruimtelijke Ordening Amsterdam, Postbus 2758, 1000 CT, Amsterdam of mailen aan: D.Janssen@dro.amsterdam.nl .

• Het Programma van Eisen is ter inzage gelegd op het stadhuis, bij de Zuiderkerk en op de stadsdeelkantoren van Osdorp en Geuzenveld-Slotermeer.

• Het PvE is te vinden op de volgende websites:
www.amsterdam.nl, www.osdorp.amsterdam.nl, www.geuzenveld.amsterdam.nl en  www.dro.amsterdam.nl.

Na vaststelling door de stadsdeelraden en de gemeenteraad (naar verwachting voorjaar 2007) zal het Programma van Eisen het raamwerk vormen voor groene en recreatieve inrichtingsprojecten in de komende jaren.

Van: www.amsterdams-milieu.nl, november 2006.

Opening natuurgebied Lutkemeerpolder

Belangrijke stap voor landschapspark op Oud Osdorp

Op donderdag 19 oktober 2006 werd er een nieuw natuurgebied geopend. Langs de Ringvaart op Oud Osdorp is nieuwe natte en droge natuur aangelegd. Het moet allemaal nog wat groeien, maar je kunt er nu al lekker fietsen en wandelen. Bovendien vormt het gebied onderdeel van de provinciale Hoofdgroenstructuur De Groene AS. Gedeputeerde Poelmann van de provincie Noord-Holland en wethouder Looman van stadsdeel Osdorp waren gastheer.

In een symbolische Groene AS – gemaakt door kinderen van groep 8 van basisschool De Punt uit Osdorp – stonden de aanwezigen letterlijk in het groen. Twee bewoners van het gebied – Jet de Spitsmuis en Fred de Rugstreeppaad – stapten door een schilderijlijst de groene cirkel binnen. Zij lieten iedereen weten heel blij te zijn met hun nieuwe huis, waar zij – en hun kinderen – lekker kunnen leven.

Voor dier én mens
Patrick Poelmann stak zijn trots voor dit nieuwe natuurgebied niet onder stoelen of banken. “Wij staan nu waar het woeste water van de Haarlemmermeer ooit golfde en waar boeren daarna de polder vanaf 1865 lang gebruiken voor akkerbouw. En nu is dit gedeelte van de Lutkemeerpolder voortaan voor dieren én de mensen, die even willen ontsnappen aan de drukte van de stad.” De gedeputeerde benadrukte ook het belang van het groene ecolint dat loopt van de Amstel tot Spaarnwoude. Daardoor kunnen dieren zich verplaatsen van het ene stuk natuur naar het andere. Heel veel instanties hebben samengewerkt en geld bijeen gebracht om dit mogelijk te maken; zelfs Europa draagt er aan bij. Na de eerste fase van de aanleg, volgt ook nog een tweede fase. In totaal is er 8,5 ton euro beschikbaar voor dit gebied. Gedeputeerde Poelmann wil vooral ook iedereen van harte uitnodigen om dicht bij huis te komen genieten van de natuur. Hij benadrukte ook hoe je in Amsterdam overal binnen tien minuten in het groen kunt zijn. De bewoners van West hebben er nu weer een mooi gebied bij: “U ben hier altijd van harte welkom!”

Tuin van West
Stadsdeelwethouder Wouter Looman toonde uiteraard ook zijn grote enthousiasme. Dit natuurgebied heeft de naam ‘Waterkamer’ meegekregen als één van de Tuinen van West. Hij gaf aan dat dit pas het begin is: “Er komt nog meer natuur en die gaan we ook goed ontsluiten, zodat iedereen hier wandelend en fietsend kan komen genieten!” De wethouder kondigde verder aan dat vanaf volgende maand de inspraak start voor de inrichting van het gebied landelijk Osdorp. “Ideeën die tijdens de klankbordavonden naar voren zijn gekomen, zijn al verwerkt. Nu komt er voor alle bewoners en omwonenden de gelegenheid om mee te denken met de verdere ontwikkeling van het gebied en ik zie voor hen ook een rol bij het verder verfraaien ervan.”

 

Feestelijke opening natuurgebied in de Lutkemeer

Osdorp, 20 oktober 2006 – Gedeputeerde Patrick Poelman en lid van het dagelijks bestuur Osdorp Wouter Looman werden welkom geheten door Vrouwtje spitsmuis en Heer Rugstreeppad, de nieuwe bewoners van de Lutkemeerpolder. Muis en Pad: “We zijn heel blij met ons nieuwe leefgebied en dat zo veel mensen hier op bezoek komen op deze herfstdag”.

Kinderen werkten mee
Twee klassen leerlingen van basisschool De Punt hadden een muur van groene linten om het gezelschap geweven, symbool van een Groene AS. Alle bezoekers kregen een groene bril om het leven groen te bekijken. Nadat de toespraken van Poelman en Looman, dronken alle gasten een groen drankje op de goede toekomst.
Toen het groene glas geheven werd, vielen de groene doeken en was de polder weer open – en daarmee was de polder officieel geopend. Daarbij hebben de kinderen bellen geblazen en met ratels gedraaid.

Op een goede toekomst
Looman: “Ik hoop dat veel bewoners hun weg hierheen weten te vinden en gaan genieten van De Tuin van West. Dat is de nieuwe naam van de vier polders die aan de westzijde van Amsterdam liggen en waar de Lutkemeerpolder er één van is”

Rondleidingen een succes
Veel bewoners uit Osdorp en uit de omgeving (Lijnden, Halfweg en Badhoevedorp) maakten van de mogelijkheid gebruik kennis te maken met dit gebied en mee te wandelen met de ecoloog.

Stadsdeel Osdorp 25 jaar
In de feesttent waren heerlijke hapjes en drankjes voor iedereen om te vieren dat stadsdeel Osdorp dit jaar 25 jaar bestaat. 

Van: www.osdorp.amsterdam.nl, 20 oktober 2006.

Nieuwbouw langs Sloterweg

Er gaat de komende tijd heel wat veranderen bij sportpark Sloten. Stadsdeel Slotervaart is druk bezig met de vernieuwing van het sportpark. Hier hoort ook bij dat de hoofdingang van het park verlegd wordt van de Sloterweg naar de Anderlechtlaan.

Dat betekent dat er op het grote en wat kleinere parkeerterrein aan de Sloterweg ruimte vrijkomt voor een nieuwe inrichting. In het Stedenbouwkundig Plan voor de Sloterweg staat wat de plannen precies zijn. U kunt deze plannen zelf inzien vanuit uw luie stoel. Kies op internet de site van stadsdeel Slotervaart en volg de volgende linken: www.slotervaart.nl; kies “wonen/leefomgeving”, kies “wonen” en kies “stedenbouwkundigplan voor de Sloterweg”. Vervolgens kunt u aan de linkerzijde van de pagina de volledige tekst downloaden. Wie geen PC heeft of liever de stukken ‘ouderwets’ wil inzien, kan uiteraard ook terecht bij het stadsdeelkantoor van Slotervaart.

Wild wonen aan de Sloterweg
Door de vernieuwing van sportpark Sloten komen twee parkeerterreinen gelegen aan de Sloterweg vrij voor ‘wilde’ bebouwing. Wild wonen betekent dat er alleen eisen worden gesteld aan de bouwmassa, -hoogte en onderlinge afstand, maar dat de welstand (schoonheidscommissie) zich terughoudend opstelt. In de plannen staat verder dat op het westelijke terrein twaalf vrijstaande woningen van maximaal drie lagen hoog komen. Dat op het oostelijke terrein drie kleine kantoorgebouwen en zes vrijstaande woningen op de kavels aan de Sloterweg zouden moeten komen. Achter de vrijstaande woningen staat een aantal starterswoningen van maximaal 175.000 euro gepland. Het Stedenbouwkundig Plan Sloterweg Zuid West is vrijgegeven voor de inspraak. Begin november volgt de inspraak.

Zie verder: http://www.slotervaart.amsterdam.nl/wonen_en/wonen/stedenbouwkundig

Oktober 2006

Stedenbouwkundig Plan voor de Sloterweg

Door de vernieuwing van sportpark Sloten komen twee parkeerterreinen gelegen aan de Sloterweg vrij voor ‘wilde’ bebouwing.

Wild wonen betekent dat er alleen eisen worden gesteld aan de bouwmassa, -hoogte en onderlinge afstand, maar dat de welstand (schoonheidscommissie) zich terughoudend opstelt.

Op het westelijke terrein komen twaalf vrijstaande woningen van maximaal drie lagen hoog. Op het oostelijke terrein komen drie kleine kantoorgebouwen en zes vrijstaande woningen op de kavels aan de Sloterweg.

Achter de vrijstaande woningen komt een aantal starterswoningen van maximaal € 175.000. Het Stedenbouwkundig Plan Sloterweg Zuid West is vrijgegeven voor de inspraak.

Lees verder: http://www.slotervaart.amsterdam.nl/wonen_en/wonen/stedenbouwkundig

September 2006

Het Jaagpad, Café Opoe

De Westerpost heeft veel reacties ontvangen op het stuk over het Jaagpad, de Riekerpolder en Café Opoe. Hieronder treft u een bloemlezing aan van deze reacties en ook enkele foto’s. De foto’s zijn niet van de beste kwaliteit, maar we wilden u deze plaatjes niet onthouden.

Er vallen twee dingen op, dat er in korte tijd zo veel veranderd is, en dat het ook zo ontzettend dichtbij is. Als je je ogen sluit en je hand uitsteekt kun je het verleden bijna aanraken. De enorm hard werkend boeren, de sloten overal, de vogels, de ruimte, de stilte. Het andere tempo van leven, maar ook het harde, harde bestaan. Kinderen van tuinders en boeren die om 4 uur ‘s morgens al opstonden om mee te werken. Werk dat nooit af was, steeds en steeds maar weer opnieuw, zwaar, zwaar en nog meer zwaar. Nog maar gisteren…

De Herinneringen
Van de nu 84 jarige J. Dijkema ontvingen we een brief met foto’s. Twee van deze foto’s treft u ook hier op de pagina aan. Verder schreef hij: “Ik ben uit eigen ervaring zeer bekend met dit voormalige café. Wij (mijn vader, broer en ikzelf) kwamen destijds vaak op de op korte afstand staande molen, die midden in de toenmalige Riekerpolder de waterhuishouding regelde. Behalve langs het pad, beginnende vlak buiten Sloten, kon men de molen ook bereiken via een pad langs de molensloot dat begon bij dat café Opoe.” […]

Woning aan het Jaagpad 200.

“Langs dat pad waren talrijke vogels te zien, die nu zeldzaam zijn geworden, zoals rietzangers, wielewaal e.a.. En in de polder kievit, snip, wulp en leeuwerik. Bij de foto’s ook een afbeelding van een der weinige huizen aan het Jaagpad. Hier woonden in het linker gedeelte mijn ouders. Mijn vader is de laatste veldwachter van Sloten geweest, en na zijn pensionering bewaker van de munitie opslagplaatsen. In het rechter gedeelte woonde iemand van de toenmalige binnenlandse veiligheidsdienst.” Van Meneer F. Rijnierse ontvingen we ook een interessant schrijven, waaruit het volgende: “Mijn vader was boer en had land in de Riekerpolder en in de Sloterpolder, samen 23 hectare. De percelen werden van elkaar gescheiden door sloten, verbonden door dammen, waarop hekken, openzetbaar. Als de mestvaalt [ruige mest met stro erin] gedurende 14 à 18 dagen met paard en wagen werd ‘uitgereden’ moesten mijn broers en ik meehelpen of oppasser zijn bij de openstaande hekken” […]”

“De percelen land waren lang en smal, vooral bij de Sloterweg; land van buren ging soms niet verder dan 2 of 3 kampen, ons land werd dan breder. In de Sloterpolder hield ons land dan weer op en onze buurman had achter ons land een breed stuk tot aan de Sloterplas van toen. De toppen van mijn vaders land lagen, naar ik schat 6 kilometer uit elkaar! Zeer oneconomisch! Een veeboerbestaan bestond uit melken, mestrijden en slachten, sloot kanten snijden en uithalen, daarna sloten uitbaggeren, allemaal handwerk. Door drinken uit de sloten trapten de koeien de sloten smaller. Kort gezegd “melk, bagger en mest” was het werk van een boer in de Rieker- en Sloterpolder.”

De Riekermolen.

Van mevrouw P. Tomassen-Balk kregen we een brief waarin de aandacht wordt gevestigd op het feit dat “Café Opoe” ook nog beheerd is geweest door haar opa en oma, Jacoba en Dirk [Hendrik] Wiebes-Kerkwijk. En we kregen ook nog een brief van Roelof van Schooneveld uit Monnickendam, hij schreef het volgende: “Mijn opa, Klaas van Schooneveld, was een kleinzoon van Roelof en Dirkje (beheerders van Café Opoe, red.) en uit de verhalen van mijn opa die hij mij heeft verteld weet ik dat de vader van mijn opa een fouragehandel op de Sloterkade had. Mijn opa heeft verteld dat het hele gebied tussen ringvaart de Haagse weg en de Hoofddorpweg tot de begrenzing Leimuidenstraat het eigendom was van de familie, er werd hier gras gemaaid en dit werd doorverkocht in de fouragehandel. Het was hard werken, want hij vertelde dat er ‘s ochtends om vier uur werd begonnen met maaien om op tijd vers gras te hebben voor de paarden die weer de stad in moesten en om warm te blijven kregen mijn opa en zijn broers, toen een jaar of twaalf, een maatje brandewijn mee. Het hele gebied is door een onduidelijke transactie in andere handen over gegaan, mijn overgrootvader kon niet lezen en schrijven en heeft een kruisje gezet op een acte en was zijn bezit kwijt, aldus het verhaal wat ik gehoord heb van mijn vader, ook een Roelof.”

Henk Smit en Nico Jansen; april 2006.

 

Zie ook:

* Herinneringen aan Jaagpad nr. 200 bij de Nieuwe Meer

* Herinneringen aan het witte huisje aan Jaagpad nr. 220

* Het Jaagpad langs de Schinkel en Nieuwe Meer

 

Oud Osdorp

De bouw van de Tuinstad Osdorp startte in 1957 en de eerste woningen werden in 1958 opgeleverd. Omstreeks 1973 was deze wijk voltooid. De naam is ontleend aan een reeds lang bestaand begrip, namelijk de buurtschap Osdorp aan de Osdorperweg in de vroegere gemeente Sloten.

In tegenstelling tot het feit dat het wapen van het stadsdeel een os bevat, is dit niet de veronderstelde oorsprong van de naam Osdorp, afgeleid van Oostdorp daar de inwoners zich op Haarlem oriënteerden.

Oorsprong van Osdorp

Zo’n duizend jaar geleden was het gebied waar nu Osdorp ligt een onbegaanbaar veenmoeras. Daar doorheen liepen veenstroompjes, waaronder de Sloot of Slochter, waaruit de Slootermeer ontstond. Vanuit het overbevolkte Kennemerland werd dit gebied gekoloniseerd. Omstreeks het jaar 1100 werd Osdorp gesticht, op oude kaarten meestal met Oostdorp (ook wel Okesdorp) aangeduid. Er was waarschijnlijk niet echt een dorpskern, maar een lintbebouwing langs een veenkade, de Oostdorperweg. Deze weg had een waterkerende functie. De verkaveling van Osdorp ging uit van het IJ in zuidelijke richting. De bewoners leefden van visvangst, veeteelt en turfsteken.


De Ookmeermolen (Molen de 1100 Roe) aan de rand van de Osdorper Binnenpolder-Zuid in 2005.
Foto: Erik Swierstra.

Oriëntatie op Haarlem

In 1155, zo dicht Melis Stoke in zijn 13e eeuwse Rijmkroniek, kiezen de bewoners van Okesdorp (dorp van Uko) de kant van Haarlem in de strijd tegen de Friezen. Deze oriëntatie op het westelijk gelegen Haarlem kan ook een verklaring zijn voor de (latere) naam Oostdorp, die ook voorkwam op kaarten van het Hoogheemraadschap Rijnland.

In de 13e eeuw werd wegens toenemende wateroverlast door inklinking van het veen van akkerbouw op veeteelt overgeschakeld. In 1529 verkocht Reinout III, Heer van Brederode, de ambachtsheerlijkheden Sloten, Sloterdijk, Osdorp en de Vrije Geer aan de stad Amsterdam. Door keizer Karel V werd dit in 1531 bevestigd. Hierdoor vermindert in dit gebied de invloed van Haarlem en neemt die van Amsterdam toe.

Sloten en Osdorp op een kaart van Balthasar Floresz uit 1615 met links van de nog niet drooggemaakte Slootermeer het dorp Osdorp en aan de zuidwestpunt de Geerban en het dorp Sloten. Onderaan de Nieuwe Meer. Rechtsboven de nog kleine stad Amsterdam.

Osdorper Polders

In 1567 werd het gebied dat later de Osdorper Binnenpolder is geworden omdijkt. Aanvankelijk heette dit Spierinxhorn, dit had nog een natuurlijke afwatering op het IJ. In 1631 werd de trekvaart en later de weg tussen Amsterdam en Haarlem aangelegd. Deze doorsnijdt onder andere deze polder. Het deel ten zuiden daarvan heette daarna de Osdorper Binnenpolder. In 1632 werd de molen de 1200 Roe gebouwd voor de bemaling hiervan. De polder ten noorden van de Haarlemmervaart heette sindsdien Spieringhorner Binnenpolder.

 
De kerk te Osdorp in de 19e eeuw. Rechts de pastorie. Foto: collectie Dorpsraad.

Kerk te Osdorp

In 1650 werd een kerk te Osdorp gebouwd. Dit omdat de katholieken uit de kerk van Sloten waren verdreven en enige decennia lang gebruik moesten maken van boerenschuren. Deze katholieke kerk was gewijd aan de heilige Pancratius. De kerk werd vernieuwd in 1789. De toren is er in 1836 afgewaaid. Door de vervening van de omliggende polders werd de kerk als gevolg van verzakking bouwvallig en moest in 1901 worden afgebroken. Ter vervanging werd een nieuwe Sint-Pancratiuskerk in Sloten gebouwd. Op de plaats van de oude kerk te Osdorp, nabij de knik in de Osdorperweg, is nog steeds het kleine kerkhof te vinden met enkele monumentale graven.

 

Oud Osdorp ter hoogte van de knik in de Osdorperweg; 2004. Foto: Erik Swierstra

Overstromingen

In de loop der eeuwen is het poldergebied rond Osdorp vele malen overstroomd. Maar tijdens een storm op 29 november 1836 braken de dijken van de Haarlemmermeer op diverse plaatsen door en het water overstroomde het hele gebied tot aan de poorten van Amsterdam. 4.000 hectare land liep onder en er werd grote schade aangericht. Een maand later werd Leiden door het water bedreigd, waarna in 1839 eindelijk tot drooglegging van de Haarlemmermeer werd besloten.

Omstreeks 1850 telde de buurtschap Osdorp 45 haardsteden (woningen), bewoond door 55 huisgezinnen, totaal 260 inwoners. De meeste van hen leefden van de landbouw. 180 inwoners waren hervormd, 80 katholiek. Het dorp Osdorp telde 9 haardsteden en 53 inwoners. De statie Osdorp, bediend door een pastoor, telde 420 zielen. Er was geen school, hiervoor moesten de kinderen naar Sloten of Sloterdijk.

De Oude Molen aan de Ringvaart in 2000. Foto: Erik Swierstra.

Drooglegging en vervening

In 1852 kwam de Haarlemmermeer na vier jaar pompen droog te liggen. In 1865 werd de Lutkemeer drooggelegd, in 1872 werd ook het IJ, ten noorden van Osdorp ingepolderd. In 1874 werd het Ookmeertje, als laatste in deze omgeving, drooggelegd. De eeuwenlange dreiging van het water was eindelijk afgewend. In 1888 kreeg de Osdorperweg wegverharding met stenen en werd in 1935 geasfalteerd. In 1896 startte de uitvening van de Osdorper Bovenpolder. Na afronding van dit karwei startte in 1920 de uitvening van de Eendrachtpolder, die in 1941 gereed kwam.


Kaart van het Algemeen Uitbreidingsplan van Amsterdam uit 1934.
In het midden de Sloterplas, links daarvan Tuinstad Osdorp.
Aan de linkerkaartrand Oud Osdorp en linksonder het dorp Sloten.

Aan de rand van de stad

In 1921 werd de gemeente Sloten geannexeerd door Amsterdam. Na vaststelling van het Algemeen Uitbreidings Plan in 1935 startte in 1951 de bouw van de Westelijke Tuinsteden. Delen van landelijk Osdorp verdwijnen onder het zand voor woningbouw. Het resterende gebied werd langzamerhand een soort rommelzone aan de rand van de stad. Osdorp verliest zijn naam aan de nieuwe tuinstad. Ter onderscheiding wordt het buurtschap voortaan Oud Osdorp genoemd. Het enige min-of-meer oorspronkelijke veenweidelandschap dat in Osdorp overblijft is de Osdorper Binnenpolder.

In juni 2004 verscheen het boekje ‘Fietsen door Landelijk Osdorp’ waarin meer bijzonderheden worden verteld over het beschreven gebied. Het boekje is te koop in de Molen van Sloten en in het Dorpshuis van Sloten.

© Erik Swierstra, september 2006.

Het dorp Sloten

Het dorp Sloten heeft ondanks het feit dat het langzamerhand grotendeels is ingeklemd door stedelijke bebouwing nog steeds zijn dorpse karakter behouden. De Dorpsstraat (Sloterweg), het Dorpsplein, de Osdorperweg en de zijstraatjes, zoals Akerpolderstraat en Nieuwe Akerweg vormen samen met enkele zijstegen de dorpskern.

Naast de beide kerken, de protestantse Sloterkerk uit 1861 en de Rooms-katholieke Sint-Pancratiuskerk uit 1901, vinden we hier voornamelijk woonhuizen, die vroeger ook aan vele winkels onderdak boden. Van de vroegere winkelstand is niets meer overgebleven, wel is er nog een dorpscafé en nog enige andere bedrijvigheid in het dorp. De meeste huizen dateren uit de 19e en 20e eeuw, maar er zijn nog enkele panden waarvan de historie verder gaat. Het oudste nog bestaande huis staat aan de Osdorperweg nr. 1 en dateert uit 1692. Dit is op de gevelsteen te zien. Het huis werd in de jaren tachtig en negentig gerestaureerd. Diverse huizen staan op de monumentenlijst.

 

De toren van de Sloterkerk torent uit boven de huizen van de Osdorperweg.

Sloterkerk

De oudste kerk van Sloten was een kapel ten zuidwesten van de Slootermeer. in de Middeleeuwen werd op een terp ten noorden van de Sloterweg de eerste stenen kerk gebouwd. in 1573 is deze kerk na het beleg van Haarlem door de Geuzen in brand gestoken. In 1583 ging de kerkelijke gemeente tot de Hervorming over en werd het midden gedeelte (schip) van de verwoeste kerk opgebouwd en geschikt gemaakt voor de protestantse eredienst. Het is dit kerkgebouw dat door diverse tekenaars en schilders (waaronder Rembrandt) is vastgelegd. Nadat dit gebouw wegens bouwvalligheid moest worden gesloopt verrees in 1861 de thans nog bestaande Waterstaatskerk aan de Osdorperweg 28. Het is een neoclassicistisch ontwerp van architect P.J. Hamer. De bouwvallig geworden toren is in 1964 afgebroken en herbouwd. Het gebouw werd in 1996 op de monumentenlijst geplaatst en in 2003 werd het gerestaureerd.

 
De Banpaal uit 1794 en de Sint Pancratiuskerk uit 1901
op een ansichtkaart uit het begin van de 20e eeuw.
Foto: collectie S. van Scheppingen.

Sint Pancratiuskerk

Sloten kent ook een Rooms-katholieke Kerk. Dit is de in 1901 gebouwde Sint-Pancratiuskerk aan de Sloterweg 1184. De parochie van Sint-Pancratius werd in 1893 opgericht. Deze parochie had behoefte aan een eigen kerk, waarbij gekozen moest worden tussen een locatie in Sloten en een plaats in Osdorp. De bouwpastoor J.A. Haverman was een groot voorstander van de huidige locatie en was ook degene die Jan Stuyt aantrok om het gebouw te ontwerpen. Stuyt was een leerling geweest bij A.C Bleijs (Sint-Nicolaaskerk) en bij P.J.H. Cuypers. Voor Stuyt was dit zijn eerste kerk. In zijn ontwerp voor deze sobere neogotische driebeukige kerk is de invloed van Cuypers goed terug te vinden.

De kerk is de vervanging van de vroegere kerk in Oud Osdorp. Nadat al eerder het interieur werd gerestaureerd werden in 2005 het dak en de torenspits onder handen genomen.

Straatnaambord op het politiebureautje in Sloten; 2006. Foto: Erik Swierstra.

Dorpsplein

Aan het Dorpsplein Sloten is het ‘kleinste politiebureau van Nederland’ uit 1866 te vinden. Tegenwoordig heeft de wijkagent hier zijn kantoortje. Er naast staat nog een oude brandmelder uit de jaren twintig. Een ander markant ‘bouwwerk’ op het pleintje is de dorpspomp. Deze is herplaatst na herinrichting van het pleintje in de jaren negentig. Voordien was daar eigenlijk helemaal geen sprake van een plein. Tot 1951 stond hier het Rechthuis, na afbraak daarvan was er een basketbalveldje. In 1991 werden hier archeologische opgravingen gedaan en er werden toen resten gevonden van boerderijen waarvan de geschiedenis terug ging tot circa 1175, toen het dorp hier op een terp werd aangelegd. Op de straatnaambordjes is dit feit vermeld.

 
De Banpaal uit 1794 staat tegenwoordig geheel ingebouwd tussen de huizen midden in het dorp.
Op de achtergrond is nog de top van de kerktoren zichtbaar; 2006. Foto: Erik Swierstra.

Banpaal

Een bijzonder bouwsel in het dorp Sloten is voorts de banpaal uit 1794, een van de vijf die er rond Amsterdam stonden en waarvan er nog drie bestaan (de andere twee staan langs de Amsteldijk en de Amsterdamseweg in Amstelveen). Deze banpaal gaf tot 1795 de bangrens (grens van het rechtsgebied) aan tot waar het recht van de stad Amsterdam gold. Bannelingen (mensen die verbannen waren) mochten niet voorbij dit punt komen.

Molen van Sloten

Sinds 1991 is het dorp Sloten een belangrijke bezienswaardigheid rijker, de Molen van Sloten. De eerste molen bij Sloten stond in de Riekerpolder, ten zuiden van de Sloterweg. Deze in 1636 gebouwde molen moest in 1956 wijken voor de vergroting van de Nieuwe Meer ten behoeve van de zandwinning voor de bouw van de Westelijke Tuinsteden. In 1961 werd de Riekermolen herbouwd aan de Amstel bij de Kalfjeslaan. Sindsdien bestond in Sloten de wens om toch weer een molen te hebben, en dertig jaar later ging deze in vervulling. Een uit de Watergraafsmeer afkomstige molenstomp (bouwjaar 1847) werd op een nieuw gemetselde onderbouw geplaatst en van een nieuwe kap en wieken voorzien. Hiermee was de Molen van Sloten een feit. Deze werd op 11 september 1991 door Prinses Juliana in gebruik gesteld en is sindsdien tot de belangrijkste toeristische attractie van Sloten geworden. De molen is (bijna) alle dagen van het jaar geopend van 10 tot 17 uur. Het is (waarschijnlijk) de enige werkende molen die over een lift beschikt, zodat ook mensen die minder goed ter been zijn de molen kunnen bezoeken. De molen is tevens in gebruik als trouwlocatie. Sinds april 2005 is de molen uitgebreid met een Kuiperijmuseum, het enige in zijn soort.

De Molen van Sloten heeft ook een rol in de bemaling van de omgeving. Dit naast het uit 1952 daterende Akergemaal, dat het water uit het gebied van de Westelijke Tuinsteden naar het boezemwater van de Ringvaart om de Haarlemmermeerpolder pompt.

 
De Sloterbrug over de Ringvaart en de Molen van Sloten; 2000.
Foto: Erik Swierstra.

In de Molen van Sloten bevinden zich drie gevelstenen met de volgende teksten:

1. Aangeboden door de Dorpsraad Sloten-Oud Osdorp en gelegd door Ed. van Thijn, Burgemeester van Amsterdam en Ko Kuiper, voorzitter van de Stichting Molen voor Sloten. — 31 mei 1990. —

2. De eerste steen gelegd den 19 juni 1847 door Arend van den Broeke.

3. 1847 – 1997
‘ik maal niet om de olie of het graan,
ik til heel wat water uit de stad vandaan.
de wind valt in m’n wieken als een valk:
ik  kan de jaren van m’n toekomst aan!

Karel N.L. Grazell 

Deze laatste steen werd op 19 juni 1997 onthuld door W.F. Velthuis, voorzitter stadsdeel Osdorp.

Speeltuin

Sloten heeft ook de beschikking over een eigen speeltuin. Deze werd opgericht op 15 november 1921, kort na de annexatie door Amsterdam. Een aantal particulieren nam hiertoe het initiatief om de dorpsjeugd iets te bieden als alternatief tegen de verlokkingen van de grote stad. Sindsdien is er veel veranderd in en om Sloten, maar de speeltuin is er nog steeds en de kinderen van nu spelen er met evenveel plezier als hun ouders en grootouders in het verleden. Iedereen kan gebruik maken van het terrein en de speeltoestellen. Voor leden van de speeltuinvereniging worden door het jaar heen diverse activiteiten georganiseerd. In het speeltuingebouw vinden diverse clubs onderdak.

Sloterbrug

Aan de westkant wordt het dorp Sloten begrensd door de Ringvaart van de Haarlemmermeer, tevens de westelijke begrenzing van de gemeente Amsterdam en vroeger de gemeente Sloten. Over de Ringvaart ligt hier de Sloterbrug uit 1962. Dit is de opvolger van de oude Sloterbrug uit 1879 die de eerste vaste verbinding tussen Amsterdam en de Haarlemmermeer (en sinds 1919 ook Schiphol) vormde. Tegenwoordig is dit nog steeds een belangrijke verbindingsschakel tussen Amsterdam-West en Badhoevedorp.

© Erik Swierstra, september 2006.

1 65 66 67