Algemeen

Gesprek met Jacob Veldhuisen en Henk Slinger op 22 april 2024

We hebben enkele bewoners van de omgeving van de Oeverlanden uitgenodigd om terug te kijken naar het verleden van de Riekerpolder en de Haarlemmermeerpolder en het ontstaan van de Oeverlanden van de Nieuwe Meer.

De Idahof aan de Sloterweg 1047. Links de rode beuk, waar vroeger de boomgaard was; 12 januari 2020. Foto: Erik Swierstra.

Jacob Veldhuisen (1932) woont, op enkele maanden na, zijn hele leven op de Idahof uit 1890 aan de Sloterweg en Henk Slinger (1947) woont aan de Nieuwemeerdijk nabij het voormalige fort Schiphol waarnaar de luchthaven is vernoemd. In hun leven hebben ze het een en ander zien veranderen, van een betrekkelijk rustige landelijke omgeving naar een bruisend gebied tussen tussen de hoofdstad en de luchthaven.

Het melken van koeien aan de zuidzijde van de Sloterweg in de Riekerpolder. Gezien in zuidoostelijke richting naar de Schinkel en de Amstelveenseweg; circa 1920.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Vanuit de boerderij aan de Sloterweg keek Jacob over hun land naar de Nieuwe Meer waar de witte zeilen van de bootjes goed zichtbaar waren. De in de tweede helft van de jaren dertig aangelegde Rijksweg 4 naar Den Haag lag gewoon op maaiveldhoogte waar je goed overheen kon kijken. Erg druk was het in de beginjaren niet. Als de koeien verplaatst moesten worden naar land aan de andere zijde van de Haagseweg dan werd dat wel op zondag gedaan, eventueel met behulp van de veldwachter van Sloten, Dijkema.

De brug voor de Haagseweg over de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder naar de Riekerpolder. Gezien in noordoostelijke richting naar Amsterdam. Op de achtergrond links de Bronwaterinstallatie; juni 1953.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Henk had een ander uitzicht, meer naar het westen over de Haarlemmermeerpolder met de Schipholweg als verbinding tussen Amstelveen en Haarlem. Zijn ouders waren tuinders. Dat land is nu grotendeels in gebruik voor andere functies, op wat er is overgebleven houdt hij wat schapen. Ook beheert hij enkele percelen grasland rondom Schiphol en in de Riekerpolder. De percelen direct aan de Oude Haagseweg tot de Ringvaart heeft hij al tientallen jaren in beheer. Deze zijn eigendom van de Rijksluchtvaartdienst (RLD), tegenwoordig Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL). Sinds 2023 beheert de “De Oeverlanden Blijven!” de twee voorste percelen als hooiland, de botanische waarden zijn hier hoog.

De Bronwaterinstallatie in de Riekerpolder gezien vanaf de Haagseweg bij de brug over de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder in noordwestelijke richting. In het verschiet links de Sint-Pancratiuskerk te Sloten; juni 1953.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Dat de stad haar grenzen opschoof werd duidelijk toen het Nationaal Luchtvaart Laboratorium (NLL; tegenwoordig Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) in 1939-1946 werd gebouwd aan de Sloterweg 145, tegenover het huis ‘Het Torentje’ aan de Sloterweg 210. Deze grensden toen nog aan landerijen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was in de Rinspoordijk luchtafweergeschut (FLAK) ingegraven, om luchtaanvallen op Schiphol tegen te gaan. In 1957 werd het Motel Amsterdam gebouwd aan de Sloterweg 535, iets ten westen van de Ringspoordijk, nabij de aftakking van de weg richting Den Haag.

Het Motel Amsterdam aan de Sloterweg 535; 8 mei 1959.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Niet alleen naar het westen, ook naar het zuiden expandeerde Amsterdam waar het in 1921 een flink stuk van Nieuwer-Amstel (sinds 1964 Amstelveen) annexeerde. Hier werd niet het gehele grondgebied bij Amsterdam gevoegd, zoals de gemeente Sloten in 1921 is overkomen. Amstelveen laat duidelijk zien dat een welvarende en mooie zelfstandige gemeente naast de hoofdstad goed mogelijk is. Daarin zou Sloten ook geslaagd zijn is de mening aan tafel. Er is genoeg kennis en kunde aanwezig onder de bewoners. In goed overleg en samenwerking met Amsterdam had dat ook een goed resultaat gegeven, maar met meer behoud van waardevolle elementen uit het agrarisch verleden.

Stafkaart van de Riekerpolder uit circa 1940. Van linksonder naar rechtsboven de in 1938 geopende Haagseweg, die de Riekerpolder doorsnijdt. Links daarvan de Drinkwaterinstallatie en het dorp Sloten.

Na de annexatie van Sloten werd in 1935 het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP) van kracht waarbij ontwerper Cornelis van Eesteren een strak raster van wegen en wijken tekende over de ooit organisch tot stand gekomen polders van Sloten. Dat kon alleen door eerst een dikke laag zand over alles uit te smeren. Dat zand werd uit de Sloterdijkermeerpolder en de Riekerpolder gegraven, waarbij de zo ontstane Sloterplas en vergrote Nieuwe Meer een diepte van ruim 30 meter kregen.

Luchtfoto van de Sloterweg met er langs de oude boerderijen. Op de voorgrond de Haagseweg, linksonder het Bijenpark en het Siegerpark; 3 mei 1952.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Van het Aalsmeerplein tot aan het Christoffel Plantijnpad werd alle bebouwing langs de Sloterweg omstreeks 1954 gesloopt en veranderde de omgeving in een zandvlakte. Het wilde westen! Door de juridische strijd van Jan Rijnierse van boerderij Zomerlust aan de Sloterweg 720 heeft de rechter een stokje gestoken voor de onteigening zonder plan en is dat proces daar gelukkig gestopt.

Boerderij ‘De Bijweg’ staat leeg in afwachting op betere tijden; 2 mei 2022.
Foto: Erik Swierstra.

In 1990 kon Jacob de niet gesloopte Idahof weer van de gemeente terugkopen. Ook andere boerderijen die de gemeente opgekocht of had onteigend werden weer van de hand gedaan. Boerderij de Bijweg aan de Sloterweg 734, van de familie Kroon, is nog steeds van de gemeente en het lot daarvan is onzeker.

Zicht op het depot en werkhaven. Op de achtergrond de aanleg van de nieuwe autosnelweg A4. De Oeverlanden zijn nog kaal; augustus 1972.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

In de Riekerpolder was altijd veel veeteelt, en dan vooral melkvee, waardoor Jacob betrokken raakte bij het melkrijden. Dat hield in iedere dag twee keer bij elke boerderij een stuk of wat melkbussen ophalen, in totaal 180 bussen van 10 kg met 40 liter melk Dezer dagen zou de arbeidsinspectie dit meteen afkeuren, nu mag je maximaal 25 kg tillen. De melkbussen werden afgeleverd bij de melkfabriek van de Onderlinge Vereeniging van Veehouders (OVV) aan de Lijnbaansgracht 231-233. Hier bevindt zich tegenwoordig poptempel ‘De Melkweg’ (Lijnbaansgracht 234). De wachttijd werd vaak aangenaam doorgebracht op het nabijgelegen Leidseplein. Na 1980 was het gedaan met de melkbussen en tegenwoordig rijden er tankwagens met 35.000 liter melk elke drie dagen van de nu veel grotere melkveebedrijven naar de veel grotere zuivelfabrieken, ver weg van Amsterdam. In de jaren vijftig hadden de boeren aan de Sloterweg gemiddeld 25 tot 30 koeien.

De eerste vrachtwagen van het merk Bedford. Jan Veldhuisen Amsterdam-Sloten staat op het portier; 1955.

Omdat Jacob al sinds 1955 in het (melk)transport zit kon hij van Waveren van de Margarethahoeve, Sloterweg 1075, in 1972 helpen met het opstarten van een transportbedrijf. Dit is inmiddels uitgegroeid tot een groot bedrijf. Tussen Sloterweg 1065 en de Margarethahoeve op nr. 1075 was het begin van de Genieweg. Dit was tot de aanleg van rijksweg 4 rond 1935 de enige route naar de militaire Drinkwatervoorziening en de militaire magazijnen in de Riekerpolder.

Aan de Sloterweg was een hek waarmee de Genieweg kon worden afgesloten, dit was verboden militair terrein waarvan alleen de boeren mede gebruik mochten maken. De Genieweg maakte na 60 meter een bocht naar rechts en ging achter de Margarethahoeve langs tot de Molenwetering, waar de Genieweg een bocht naar links maakte, langs het water van de Molenwetering. Hierlangs lagen de welputten, ongeveer negen stuks. Deze zijn later allemaal verdwenen, alleen de verzamelput is overgebleven. Dwars door de polder is in 1967 de nieuwe autosnelweg A4 in gebruik genomen en het weidse zicht op de Nieuwe Meer en de Oeverlanden is daardoor helemaal verdween. In het zomerseizoen komt Jacob vrijwel dagelijks naar de overgebleven stukken van de polder, hij beheert de percelen aan de noordzijde van de Molenwetering waar zijn neef van de Osdorperweg jongvee laat lopen.

Luchtfoto van de Riekerpolder gezien in westelijke richting met in het midden de Nieuwe Haagseweg (A4) en links de Oude Haagseweg. In het midden de Molensloot en de Militaire Drinkwatervoorziening; 11 augustus 1987. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Door de sloop in januari 2024 van de brug over de Ringvaart komt Henk nu wat minder vaak in het gebied. Vanwege het drassiger karakter van zijn percelen kan daar eigenlijk geen vee lopen en kan alleen hooibeheer worden uitgevoerd.

We hebben een plezierige middag herinneringen opgehaald aan de afgelopen decennia. Na een stevige handdruk die getuigt van levenskracht zeggen we gedag met het idee dit weer snel te herhalen.

Liesbeth Stricker en Nico Jansen, Amsterdam; 23 april 2024.
Vereniging “De Oeverlanden Blijven!”

Stem op 6 juni tégen bij het referendum over de Hoofdgroenstructuur (HGS)

Dat is – zéker nu het steeds heter en natter wordt in de stad – van groot belang voor de leefbaarheid en waterhuishouding in Amsterdam.

De gemeente heeft een nieuwe – minder beschermende – versie gemaakt van de groene plattegrond van Amsterdam. Op deze kaart ligt vast welk groen in de zogenaamde ‘Hoofdgroenstructuur (HGS)’ beschermd moet worden. Waarom hebben 30 groengroepen uit heel Amsterdam hiertegen bezwaar gemaakt? Waarom wordt dit referendum georganiseerd? Daar valt veel over te zeggen, maar op hoofdlijnen komt de kritiek hierop neer.

Héél beknopte inhoud:
• In het nieuwe HGS-beleid mag het stadsbestuur (Burgemeester en Wethouders) – zelfs buiten de gemeenteraad om – in het ‘beschermde’ groen van de HGS gaan ‘ontwikkelen’. Of ‘beschermd’ groen dan nog beschermd zal worden, hangt dan af van de interpretatie van vage regels. Stel: een ontwikkelaar wil ontwikkelen in het beschermde groen. Als dit nieuwe beleid niet van tafel gaat, mag de wethouder straks zelf beoordelen of dat groen dat eerder – met reden – beschermd is verklaard “nog bijdraagt aan de versterking van de HGS”. Wat die formulering betekent weet niemand. Hierdoor wordt al het ‘beschermde’ groen vogelvrij en bovendien is bezwaar maken straks zinloos.

• Wethouder Van Dantzig doet voorkomen alsof het nieuwe HGS-beleid juist veel beter is en veel méér groen beschermt. Maar de wethouder ‘vergeet’ er gemakshalve bij te vertellen dat hij in de nieuwe HGS bijvoorbeeld ook bermen tussen wegen, water in de stad, taluds langs snelwegen en zélfs kunstgrasvelden meetelt als ‘beschermd groen’.

De achtergrond in het kort:
• Tijdens de inspraakprocedure heeft de meerderheid van de gemeenteraad niet geluisterd naar de vele verbeteringsvoorstellen van 30 groengroepen uit de hele stad. Het zogenaamde ‘Beleidskader Hoofdgroenstructuur’ is toch aangenomen.

• Omdat dit beleid volgens hen niet goed is voor de stad en haar inwoners, is er een referendumverzoek ingediend dat heel veel Amsterdammers in korte tijd hebben gesteund.

• Daarom wordt dit referendum in Amsterdam op 6 juni gelijktijdig met de Europese verkiezingen gehouden.

Stemmen heeft zin!
• De gemeenteraad hóeft de uitslag van het referendum niet over te nemen. Het is helaas slechts adviserend.

• Maar, als héél véél Amsterdammers tégen gaan stemmen kan de gemeenteraad het niet maken om de Stem des volks te negeren.

• Daarom is het heel erg belangrijk dat zo veel mogelijk stemgerechtigde Amsterdammers op 6 juni tegen gaan stemmen onder het motto: “Ben je vóór groen, stem dan tégen!”

Meer informatie

Meer informatie over dit omvangrijke dossier vindt u via deze linken:

• Het onderwerp van het referendum: Beleidskader Hoofdgroenstructuur.

• De uitleg van de kritische Amsterdammers wat er mis is met de plannen: rhgs.nl.

• Kunt u het zich haast niet voorstellen dat het écht waar is dat de wethouder zélfs kunstgrasvelden als ‘beschermd groen’ meetelt? Kijk dan naar dit filmpje waarin gemeenteraadslid Alberts (SP) deze vraag ook vol ongeloof stelt aan wethouder Van Dantzig.

• Wat betekent het voorgestelde beleid van de HGS dan in de praktijk? Acht Amsterdammers uit de hele stad hebben locaties gefotografeerd waarvan zij verwachten dat het groen hier vogelvrij wordt, als dit nieuwe HGS-beleid niet wordt weggestemd.

• In 1995 vond het vorige groenreferendum in Amsterdam plaats. Dat ging formeel alleen over het behoud van het Weilandje Vrije Geer bij Sloten,  maar in de praktijk ging het over al het bedreigde groen in de stad onder het motto ‘Hou ’t groen in Amsterdam’. Beide referenda lijken op elkaar. Interview met Tamar Frankfurther uit de Telegraaf van 23 mei 2024.

In het kort voor in een app
Herhaaldelijk ontving de redactie van deze website het verzoek om heel kernachtig hierover een tekstje op te sturen, die gedeeld kan worden in apps. Hierna treft u een voorbeeldtekst hiervoor. U kunt de cartoons hierbij gebruiken.

Waarom je bij het referendum op 6 juni vooral tégen moet stemmen? De wethouder zegt: “Ik bescherm veel meer groen in de nieuwe Hoofdgroenstructuur.” Maar hij ‘vergeet’ erbij te vermelden dat hij voortaan zélfs plastic kunstgras en bermen van snelwegen meetelt! Daar bovenop beschermt zijn nieuwe beleid het groen minder goed. Voortaan geldt namelijk: “We beschermen groen tenzij…” Maar niemand weet wat die vage voorwaarde betekent. Kortom: Ben je vóór Groen? Stem dan op 6 juni tégen! Hoe meer Amsterdammers tegen stemmen, des te groter de kans dat het beleid van tafel gaat!
Meer info.

Cartoons: Femke van Heerikhuizen. Alle acht cartoons zien? Klik hier

Toen en Nu in Sloten-Oud Osdorp

In het landelijke gebied van Sloten-Oud Osdorp is in de loop der jaren veel veranderd, maar er zijn ook plekken die nog sterk lijken op hoe het vroeger was. 

Soms zijn er kleine veranderingen, soms grotere. In deze rubriek van de hand van Erik Swierstra van de Werkgroep Historie worden telkens oude en nieuwe foto’s van een bepaalde situatie naast elkaar geplaatst om zo ‘Toen en Nu’ in Sloten-Oud Osdorp te tonen.

Boerderij ‘De Bijweg’ aan de Sloterweg 734

Tot halverwege de jaren vijftig stonden er tussen het Aalsmeerplein en het dorp Sloten vele boerderijen langs de Sloterweg.

De meeste hiervan zijn verdwenen t.b.v. de stadsuitbreidingen en deels ook vervangen door nieuwbouwwoningen. Een van de weinige die nog zijn overgebleven is boerderij ‘De Bijweg’ aan de Sloterweg 734.

Tot voor enkele jaren was deze boerderij nog bewoond, maar staat al weer geruime tijd leeg. De toekomst is onduidelijk. De elegante daklijst is vervangen door een rechte lijst, de luiken voor de ramen op de benedenverdieping ontbreken en de grote hooiberg is verdwenen. Het vroeger van begroeiing voorziene erf is enkele jaren geleden geheel kaalgeslagen. De boerderij staat er wat verweesd bij te wachten op een toekomstige bestemming…

Zie ook: Boerderij Sloterweg geen monument, maar tóch behouden.

Boerderij ‘De Bijweg’ nog in vol bedrijf; november 1957.
Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE).

Boerderij ‘De Bijweg’ staat leeg in afwachting op betere tijden; 2 mei 2022.
Foto: Erik Swierstra.

Osdorperweg bij nr. 517

Het zuidelijke einde van de buurtschap Osdorp ligt ter hoogte van huisnummer 517. Osdorp werd sinds de jaren zestig overvleugeld door de Tuinstad Osdorp en werd daarom voortaan met Oud Osdorp aangeduid.

Op de eerste foto, van juni 1953, staat op het plaatsnaambord nog gewoon vermeld: ‘Osdorp, gemeente Amsterdam’. De stad was toen nog ver weg en er heerste nog een dorpse stilte. Op de tweede foto, van 12 juli 1967, stond de melkbus nog gewoon op straat en had het oude dorp nog veel hoge bomen. Het eerste huis heeft inmiddels een grote dakuitbouw gekregen. Het verkeersbord rechts geeft aan dat er een scherpe bocht in de weg is. Op de derde foto, van 19 juni 2023, zijn de meeste bomen verdwenen en heeft het huis een reeks aanbouwen gekregen. Om het inmiddels drukke verkeer wat te reguleren is er een drempel in de weg gekomen, met een maximum-snelheid van 30 km/h. Ook zijn er nu rood gekleurde fietsstroken.

Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam; juni 1953.

Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam; 12 juli 1967.

Foto: Erik Swierstra; 19 juni 2023.

Toen en nu: De Sloterweg 1934-2024

Deze keer een bijdrage van Nico Jansen en Jacob Veldhuisen die ‘Toen en Nu’ in beeld brengen aan de Sloterweg nabij de Margarethahoeve.

Sloterweg hoek Ditlaar

De oostelijke begrenzing van het dorp Sloten was sinds 1816 bij het Tolhuis. In 1901 verrees daar tegenover de Sint-Pancratiuskerk. Sindsdien wordt de oostkant van het dorp gedomineerd door de markante kerktoren.

In 1960 werd een oostelijke ‘rondweg’ om Sloten aangelegd, dit werd de Ditlaar, vernoemd naar de voormalige hofstede van dijkgraaf Ellard Ditelaar, die in de achttiende eeuw aan de Sloterdijkermeerweg heeft gestaan. 

Het doorgaand verkeer ging voortaan niet meer door het dorp. Tegenwoordig kan alleen lokaal verkeer er nog langs dankzij de ‘Sloterknip’. In de jaren zeventig verrees op de hoek een bedrijfspand met de naam ‘Ditlaar Staete’. Dit gebouw werd gesloopt in 2018 en in 2020 vervangen door hotel Greenstay Ditlaar.

De Sloterweg met de wegsloot en zicht op de nog nieuwe Sint-Pancratiuskerk; circa 1905. Prentbriefkaart, collectie Werkgroep Historie Sloten Oud Osdorp.

De Sloterweg met de wegsloot en zicht op de Sint-Pancratiuskerk; 29 december 2023. Foto: Erik Swierstra.

Ter gelegenheid van het feest ‘900 jaar Sloten’ verrees ter hoogte van de Ditlaar een ‘stadspoort’ over de Sloterweg. Foto: Nationaal Archief; 24 juni 1965.

De Sloterweg met de aftakking naar de Ditlaar (rechts) en zicht op het Tolhuis (links) en de Sint-Pancratiuskerk; oktober 1972. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

De Sloterweg met de aftakking naar de Ditlaar (rechts) en zicht op ‘Ditlaar Staete’ (rechts) en de Sint-Pancratiuskerk; 25 april 1984.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

De Sloterweg met de aftakking naar de Ditlaar (rechts) en zicht op het Tolhuis (links),
de Sint-Pancratiuskerk (midden) en ‘hotel Greenstay Ditlaar’ (rechts) ; 5 april 2024.
Foto: Erik Swierstra.

Sloterweg 1301

In het westelijke deel van het dorp Sloten staat, tegenover de Speeltuin van Sloten, een groot opvallend wit huis op Sloterweg nr. 1301.

Er staan tegenwoordig grote bomen en struiken rond het huis, zodat het eigenlijk alleen goed te zien is in de periode dat de bomen geen blaadjes hebben. In de voortuin staat een monumentale kastanje. Achter het huis ligt een groot erf met tuin. De vroegere aanbouw aan de westzijde is inmiddels verdwenen.

Dit pand is gebouwd in het begin van de 20e eeuw. Van 1915 tot 1923 was het adres Akerweg A249, daarna Sloterweg 1301. Het huis bood vele jaren lang onderdak aan de praktijk van de locale huisarts van Sloten. Zijn praktijk strekte zich uit over Sloten en de Sloterpolder en ook Badhoevedorp viel binnen zijn bereik.

Lieuwe Albert sr. (Lieuwe) Faber (1890-1982) was decennia lang de huisarts van Sloten. Hij woonde overigens elders, namelijk in de villa aan de Sloterweg 745, ook wel bekend als ‘Riecker Staete’. Zijn zoon (ook arts) heette Lieuwe Albert jr. (Bert). Dokter Faber was niet alleen actief als arts, maar was ook een fervent amateurfilmer. Op youtube is een filmpje te bekijken uit circa 1930 dat een indruk geeft van het functioneren van zijn dokterspraktijk bijna een eeuw geleden.

Zie ook:
* De huisarts van Sloten – Stadsarchief Amsterdam
* De huisarts van Sloten, circa 1930 – filmpje op youtube

Het huis Sloterweg 1301, met links daarvan ook zichtbaar Sloterweg 1297; 4 juli 1967. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Sloterweg 1301, met rechts een aanbouw die later is verdwenen; april 1984. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Het huis Sloterweg 1301, met links daarvan Sloterweg 1297; 29 april 2006.
Foto: Erik Swierstra.

Langsom

De straatnaam Langsom werd vastgesteld op 2 mei 1957. Deze straat is vernoemd naar een vroegere molenwetering in de Riekerpolder.

In de jaren zestig werd langs de Langsom aan de westelijke rand van het dorp Sloten een bedrijventerrein gebouwd. Op de foto uit 1969 is vooraan op nr. 2 het lage gebouwtje te zien van de toenmalige Boerenleenbank, in 1972 opgegaan in de Rabobank. Erachter bevindt zich garagebedrijf Kok. In de verte rechts is de toren van de Sloterkerk te zien, die tegenwoordig achter bomen schuilgaat.

Op de foto uit 2024 heeft het bankfiliaal plaats gemaakt voor ‘Soma Hair Arts’ en op de plaats van het garagebedrijf bevindt zich nu een ’tango’ benzinepomp en een autowasinstallatie.

Langsom; april 1969. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Langsom; maart 2024. Foto: Erik Swierstra.

Sloterweg 1195 A in het dorp Sloten

Naast het Tolhuis aan de Sloterweg staat op nr. 1195 A een huis in houtbouw in de Noord-Hollandse stijl.

Mogelijk dateert het al uit de 17e of 18e eeuw. Begin 20e eeuw had het huis een bakstenen voorgevel. In die tijd was hier gevestigd de timmerwinkel van F. v.d. Mel en H.J. Koenen. Later verdween de stenen gevel weer en was er een schoenenwinkel gevestigd. Tegenwoordig is het pand in gebruik als woonhuis. De onderpui is in de loop der jaren gewijzigd, maar de bovenkant met het raam in het midden en de geschulpte dakrand zijn nog (ongeveer) hetzelfde.

Zie ook:
* www.houtenhuizen.amsterdam

Timmerwinkel van F. v.d. Mel en H.J. Koenen; circa 1910.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Schoenenwinkel op Sloterweg 1195; circa 1970.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Houten woonhuis Sloterweg 1195 A. Links in de steeg zijn 1195 en 1195 B zichtbaar. Foto: Erik Swierstra; 3 maart 2024.

Raasdorperweg

De meest noordwestelijke weg in Oud Osdorp en van de vroegere gemeente Sloten is de Raasdorperweg. Deze verbindt de Osdorperweg met de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder en loopt dwars door de Osdorper Bovenpolder.

De weg is aangelegd in 1920 na de droogmaking van de verveende polder en vernoemd naar de landtong en de vroegere buurtschap Raesdorp die in deze omgeving lag. In de loop der jaren is er weinig veranderd aan deze weg. Het wegdek en sommige huizen zijn vernieuwd en de Westrandweg (rechts buiten beeld) loopt er nu evenwijdig aan.

Zie ook:
*

Toen deze foto op 1 augustus 1967 werd gemaakt vanaf de Ringvaartdijk naar de doodlopende Raasdorperweg was dit nog ‘het einde van de wereld’.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Ruim een halve eeuw later, op 17 mei 2023, is de weg met asfalt verhard, zijn er nieuwe lantaarnpalen gekomen, maar zijn de kassen links in beeld nog aanwezig, al dan niet nog in gebruik. De weg loopt niet meer dood, want er zijn nu fietspaden naar Halfweg en Zwanenburg, via een nieuwe brug over de Ringvaart. Foto: Erik Swierstra.

Akerpolderstraat in het dorp Sloten

De Akerpolderstraat is een klein straatje dat samen met de Nieuwe Akerweg deel uitmaakt van het stratenvierkant in de dorpskern van Sloten. De straat is vernoemd naar de Akerpolder, ook bekend als Middelveldsche Akerpolder, waarin tegenwoordig de woonwijk de Aker ligt. Deze straat vormde vroeger de meest oostelijke begrenzing van die polder bij het dorp Sloten. Ook de vroegere Akerweg (sinds 1922 Sloterweg) ontleende hieraan zijn naam.

Aan de Akerpolderstraat (tot 1922 Heerenstraat) staan vijf huizen (waarvan drie met een adres aan deze straat) en er is een klein poortje. Het opvallendste gebouw is het Wees- en Armenhuis uit 1906. Van 1933 tot 1977 was dit het ‘gemeentelijk verzorgingshuis voor ouden van dagen’, daarna diende het voor jongerenhuisvesting. Tegenwoordig is dit een huis waar jongeren een kleine woning kunnen kopen. Daardoor heeft dit huis en daarmee de Akerpolderstraat een groot aantal adressen gekregen: 4, 5 en 9 t/m 47. Ertegenover ligt een parkje, de vroegere moestuin van het weeshuis.

Sinds het begin van de 20e eeuw is er weinig veranderd in deze straat. De huizen tonen nog vrijwel hetzelfde aanzien. De grootste verandering is links aan het begin van de straat, waar het oude gebouw uit eind 19e eeuw in de jaren negentig van de 20e eeuw door een nieuwbouwpand is vervangen.

Akerpolderstraat 5 en 9; circa 1938. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Akerpolderstraat gezien vanaf de Sloterweg, met links het in de jaren negentig door nieuwbouw vervangen pand; beeld uit de jaren zeventig.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Akerpolderstraat 5 en 9 t/m 47; mei 2023. Foto: Erik Swierstra.

Café Rustoord – Akerweg A283 / De Halve Maen – Sloterweg 1345

Omstreeks 1900 werd aan het einde van de Akerweg, bij de knik in de weg nabij de Sloterbrug, een café gebouwd met de naam ‘Café Rustoord’.

Vanaf 1918 was hier het eindpunt van de paardentram van de Gemeentetram Sloten die via de Sloterweg en Sloterkade naar de Overtoomse Sluis reed. In 1925 werd deze vervangen door buslijn G, die tot 1970 hier ook zijn eindpunt had.

In 1922 veranderde de straatnaam in Sloterweg. In 1939 was er blijkens een uithangbord een ‘dancing’ gevestigd, langs de straat was er een terras. Door de neergelaten zonneschermen is de naam van het toenmalige bedrijf niet te lezen. In de loop der tijd kwamen er diverse uitbouwen waarin ook ruimte was voor het ontvangen van gezelschappen en voor biljarttafels.

In de jaren zestig-zeventig heette het bedrijf ‘Café Biljart Victoria’, in de jaren tachtig stond er op de gevel de naam ‘Café Petit Restaurant Vermaas’. Op de inmiddels verrezen aanbouw aan de linkerkant stond ‘De Halve Maen – Taveerne’ en daarboven ‘Bruiloften, Recepties, Zaken Lunches, Diner’s, Partijen en Koud Buffetten’. Later kreeg ook het oorspronkelijke café de naam ‘Halve Maen’.

In de zomer van 2022 sloot de ‘Halve Maen’ zijn deuren en het was afwachten wat er verder zou gebeuren. In 2023 werd het pand opgeknapt en in 2024 komt er een nieuwe exploitant: ‘WowCrab’.

Café Rustoord aan de Akerweg A283 kort na de bouw omstreeks 1900. Tegenover het gebouw nog een brede sloot, waar later de Sloterweg werd verbreed. Foto: collectie Werkgroep Historie Sloten-Oud Osdorp.

Café Rustoord aan de Akerweg A283 aan het begin van de 20e eeuw nog in de oorspronkelijke uitvoering. Rechts een wegwijzer voor de richtingen Haarlem (13,2 km), Hoofddorp (9,6 km), Leiden (37 km) en Den Haag (50,4 km).
Foto: collectie Werkgroep Historie Sloten-Oud Osdorp.

De naam is inmiddels gewijzigd in ‘Café Biljart Victoria’. Er zijn meer gevelreclames verschenen en er is een terras op de straat. Verder is er in ruim een halve eeuw nog weinig veranderd; 4 juli 1967. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Sinds de jaren tachtig tot 2022 heette het café aan de Sloterweg 1345 ‘De Halve Maen’. Er zijn links en rechts diverse aanbouwen verrezen. De vensters zijn gemoderniseerd, maar de topgevel en het karakter van het gebouw is in grote lijnen in ruim 120 jaar weinig veranderd. Wel is het interieur verbouwd.
Foto: Erik Swierstra; 10 augustus 2023.

De paardetram van de Akerweg (sinds 1922 Sloterweg) in Sloten naar de Andreas Schelfhoutstraat (die toen nog Bosboomstraat heette). Links op de achtergrond ‘café Rustoord’; maart 1922. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Op de plaats waar vroeger de tram van Sloten naar Amsterdam zijn vertrekpunt had staan tegenwoordig auto’s geparkeerd. café ‘Rustoord’ heette vanaf de jaren zeventig
‘De Halve Maen’; 10 augustus 2023. Foto: Erik Swierstra.

Het vroegere café ‘Rustoord’ aan Sloterweg in de jaren dertig. Achter de grote zonneschermen gaat de naam van het pand schuil, wel is zichtbaar dat er een ‘dancing’ is en dat er Heineken’s Bier wordt verkocht. In de verte is de toren van de Sint-Pancratiuskerk zichtbaar; 13 augustus 1939. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Een jaar na de sluiting van café ‘De Halve Maen’ wacht het gebouw aan de Sloterweg 1345 op een nieuwe gebruiker. Inmiddels is het pand wel opgeknapt en nieuw geschilderd; 10 augustus 2023. Foto: Erik Swierstra.

Brug in de Oude Haagseweg over de Ringvaart

In 1934 startte de bouw van de basculebrug in Rijksweg 4 over de Ringvaart die in 1935 gereed was.

Enkele jaren later, op 25 juni 1938, werd Rijksweg 4 over deze brug in gebruik genomen tussen Sloten en Sassenheim. Op 9 november 1966 werd de weg naar Den Haag verlegd over de huidige brug in de A4, even verderop.

De Oude Haagsebrug uit 1935 bleef vervolgens ruim dertig jaar ongebruikt liggen, wel konden fietsers en voetgangers nog van de brug gebruik maken. In de jaren negentig werd het beweegbare deel vervangen door een vaste overspanning. In 2002 werd het tracé van de Oude Haagseweg (met de brug) deels in gebruik genomen als vrije busbaan.

De inmiddels bijna 90 jaar oude brug is aan het einde van zijn levensduur en in 2024 zal de brug worden vervangen door nieuwbouw.

Zie ook:
* Bruggen over de Ringvaart

* Wat er nog rest van de Riekerpolder
* Sloten en de verbinding van Amsterdam naar Den Haag

De brug over de Ringvaart in Rijksweg 4 van Sloten naar Den Haag in aanbouw; 1 oktober 1934. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

De Oude Haagsebrug over de Ringvaart in de busbaan van Nieuw-West naar Schiphol; 5 april 2020. Foto: Erik Swierstra.

Bouw van de brug in Rijksweg 4 over de Ringvaart bij Sloten met zicht op de Riekerpolder; 18 januari 1935. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Zicht vanaf brug over de Ringvaart in de Haagseweg naar de Riekerpolder. Gezien in noordelijke richting naar de stad. Op de achtergrond links de Bronwaterinstallatie; juni 1953. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Zicht op de busbaan in de Oude Haagseweg vanaf de brug over de Ringvaart in de richting Sloten; 5 april 2020. Foto: Erik Swierstra.

Margarethahoeve aan de Sloterweg 1081

De Margarethahoeve werd gebouwd in 1905 en heeft na een kleine 120 jaar zijn karakter als boerderij behouden.

De dakconstructie is uitgevoerd in de ‘chaletstijl’, die rond 1900 in de mode was. Vroeger stond het gebouw als een van de weinige in deze buurt aan de zuidzijde van de Sloterweg, het qua architectuur vergelijkbare en in 1954 afgebroken ‘Tusschenmeer’ stond aan de noordzijde op nr. 600. Nu is het deel van een lintbebouwing met een reeks nieuwe panden in de omgeving.

De melkbussen langs de weg hebben plaatsgemaakt voor een siertuin. Waar vroeger koeien graasden, staan sinds enkele jaren nieuwbouwwoningen en ligt direct achter de boerderij sinds de jaren vijftig het Sportpark Sloten.

Sinds 5 september 2023 staat het gebouw op de gemeentelijke monumentenlijst.

Zie ook:
* Erfgoed van de Week – De monumentale Margarethahoeve

De Margarethahoeve, gezien in zuidwestelijke richting. Foto: C.F. Jansen (mei 1954), Beeldbank Stadsarchief Amsterdam (010118000471).

De linker zij- en voorgevel. Erik Swierstra; december 2023.

Osdorperweg 1

In het hart van het dorp Sloten is het begin van de Osdorperweg, loodrecht op de Sloterweg. Hier komen de twee belangrijkste wegen van het nog resterende landelijke gebied van Sloten en Oud Osdorp samen.

Beide wegen hadden vroeger binnen het dorp andere namen: naar het oosten toe de Dorpsstraat, naar het noorden toe de Herenstraat en naar het westen toe de Akerweg. Door de jaren heen heeft dit hoekhuis ook verschillende adresaanduidingen gehad.

Na de annexatie van de gemeente Sloten op 1 januari 1921 werden op 22 maart 1922 enkele namen gewijzigd: de Dorpsstraat werd onderdeel van de Sloterweg, de Herenstraat in het dorp Sloten werd Osdorperweg en het vervolg ervan ten noorden van het dorp, de Slimmeweg, werd ook Osdorperweg. De Akerweg werd gewijzigd in Sloterweg, zodat deze nu doorloopt tot de Sloterbrug.

Osdorperweg 1: een van de oudste huizen
Het huis op de hoek van de huidige Sloterweg en Osdorperweg is een van de oudste nog bestaande huizen van het dorp Sloten. Het bouwjaar is 1692. Dat kon worden vastgesteld doordat de bouwers van het pand dit jaartal indertijd in de originele houten balken hebben aangebracht. Het is een huis met een traditionele houtconstructie die nog grotendeels authentiek is. De schoorsteen zit nog in de nok op de oorspronkelijke plek. Het dak is tamelijk steil, dit duidt er op dat het vroeger rietgedekt was. De dakkapellen zijn een latere toevoeging.

Authentieke voorgevel met nieuwe gevelsteen
Het houten huis heeft aan het einde van de 19e eeuw een bakstenen voorgevel gekregen met ornamenten in de sluitstenen. De gevelsteen is er in 1983 ingemetseld na de grootscheepse restauratie waarbij het huis in oude glorie is hersteld. Deze steen is ontworpen door Ruud van Boom, die hier bijna zijn hele leven als derde generatie van de familie Van Boom heeft gewoond en nog altijd woont. Op de gevelsteen staat daarom een afbeelding van een boom, het wapen van Sloten, de familiewapens en de familienamen van Van Boom en van Olie, de familie van Ruuds echtgenote Marion.

Dit huis heeft ook verschillende adresaanduidingen gehad. Ten tijde van de gemeente Sloten was dit huis A 294 (het dorp Sloten was wijk A). Later werd dit huis ook aangeduid als Sloterweg 1238 (ingang aan de zijkant) en als Osdorperweg 1.

Zie ook:
* Het filmpje in de serie ‘Langs de houten huizen van Amsterdam’….
* Straatnamen die herinneren aan de gemeente Sloten

Het huis op de hoek van (toen) Herenstraat en Akerweg, nu Osdorperweg en Sloterweg, nog in gebruik als koffiehuis en tapperij. De ingang was aan de Herenstraat. Waar de familie Van Boom nu zijn voorkamer heeft was toen de gelagkamer. Daaronder was de bierkelder, een ruimte die nog altijd bestaat. Links van het huis was de aangebouwde stal, waar bezoekers hun karren, wagens en paarden konden ‘parkeren’. Deze houten aanbouw verkeerde in zeer slechte staat en werd daarom halverwege de 20e eeuw gesloopt. Hier ligt nu een mooi tuintje en de ingang naar het huis. Links is nog een winkel voor sigaren, tabak en sigaretten; circa 1900. Prentbriefkaart.

Het huis aan de Osdorperweg 1 verkeerde in de jaren zeventig van de 20e eeuw in verwaarloosde staat en was zelfs dichtgetimmerd. In de jaren tachtig werd het huis gerestaureerd, waarbij de stuclaag op de gevel werd verwijderd en de bakstenen van het einde van de 19e eeuw weer tevoorschijn kwamen. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Alweer zo’n veertig jaar toont het huis Osdorperweg 1 zich als een historisch juweeltje in het hart van het dorp Sloten. Het huis is wel beeldbepalend, maar staat niet op de monumentenlijst. Het poortje rechts van het huis is ook in ere hersteld. Dat bood tot in de jaren vijftig toegang tot het kleine snoepwinkeltje van Tante Sijtje. Dit mini-winkeltje – ter grootte van een ruime kast – bevond zich in het huis waar de familie Van Boom ook toen al woonde. Sijtje woonde op een bovenverdieping in het naastgelegen pand.
Foto: Erik Swierstra; 23 mei 2023.

De molenstomp van de Akermolen

Sinds de 17e eeuw had de Akerpolder een eigen poldermolen. Bij de vervening van de Middelveldsche Akerpolder vanaf 1876 kreeg deze polder een nieuwe molen, waar in 1896 het scheprad door een vijzel werd vervangen.

Bij de elektrificatie van de gemeente Sloten werd deze molen in 1920 vervangen door een elektrisch gemaal, dat vlak achter de oude molen werd geplaatst. De bovenbouw van de molen werd in 1921 verwijderd en er bleef een molenstomp over, die voortaan diende als woning voor de machinist van het gemaal. De Slotense familie Polman heeft hier onder andere jaren gewoond.

Na de bouw van een nieuw kleiner gemaal in 1995 raakte het oude gebouw in verval en sloop dreigde. Gelukkig was er een groep actieve vrijwilligers die zich toen heeft ingezet om de Oude Molen – zoals deze toen werd genoemd – van de sloop te redden. Zij vonden Stadsherstel Amsterdam bereid om de bouwval te renoveren.

Sinds 2010 heeft het gebouw aan het Zwarte Pad 30 een nieuwe bestemming als theehuis waar mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt werken. Het is tegenwoordig een bekende pleisterplaats voor fietsers en wandelaars en de molen kan worden gehuurd voor een feestje of vergadering.

Zie ook:
* www.molendatabase.nl
* www.molens.nl
* Restauratie Akermolen voltooid
* De Middelveldsche Akerpolder

De molenstomp van de Akermolen nog in gebruik als woning. Links ervan het oude elektrische gemaal uit 1920, gezien vanaf de dijk langs de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder; 2 juli 1967.
Foto: Beeldbank van het Stadsarchief Amsterdam.

De molenstomp is sinds de renovatie van 2010 in gebruik als theehuis. De aanbouw links is een opslagruimte op de plek van het vroegere gemaal, dat nu verder naar links in de polder staat; 22 november 2023. Foto: Erik Swierstra.

De voordeur van de molenstomp van de Akermolen aan de zijde van de Ringvaart met links en rechts de oude gevelstenen. Boven de deur de tekst: ‘De Oude Molen’. Bij de renovatie in 2010 zijn de stenen mooi opgeknapt.
Foto: Beeldbank van het Stadsarchief Amsterdam; 2 juli 1967.

De tekst op de linkersteen is:
Bij de verbouwing van den molen zijn op den 6de mei 1896 de eerste stenen gelegd door het bestuur
W. Stut – Voorzitter
H. Blauwhof – Poldermeerster
H.F. van Breemen – Poldermeerster
Jhr. L. Rutgers van Rozenburg – Hoofdingelanden
M. Ackermann – Hoofdingelanden
J. van Bladeren – Hoofdingelanden
J. v.d. Laarse – Secretaris – Penningmeester
G.S. Nout – Opzichter
Foto: Erik Swierstra; 17 mei 2023.

De steeg tussen Sloterweg 1269 en 1277 naast de voormalige Garage Kuykhoven

Op het adres Sloterweg 1269 was vele decennia lang Garage Kuykhoven gevestigd.

Het gebouw dateerde van het einde van de 19e eeuw. Op het erf erachter stond een pakhuis. Dit diende van 1918 tot 1925 als remise voor de tram van Sloten naar de Sloterkade. Dit gebouw werd gesloopt in 1988. De garage van Kuykhoven was er vanaf de eerste decennia van de 20e eeuw. Hij is nog in bedrijf gebleven tot circa 2005. Daarna heeft het pand leeggestaan en werd het antikraak bewoond. Uiteindelijk is ook dit gebouw in juni 2018 gesloopt.

Sindsdien is er een braakliggend terrein. De vergunning voor het bouwen van acht nieuwe woningen is – na jarenlang verzet uit het dorp – uiteindelijk verleend. In november is begonnen met het bouwrijp maken van de kavel. In het voorjaar van 2024 gaat de daadwerkelijke bouw van start.

Sloterweg 1269, Garage Kuykhoven (links) met rechts de steeg; omstreeks 1970.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

De steeg tussen Sloterweg 1269 en 1277, met doorgang naar het pakhuis van Gerrit van der Puij dat van 1918 tot 1925 als tramremise fungeerde. Van der Puij woonde in het huis rechts; 25 april 1984. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

De steeg tussen Sloterweg 1269 en 1277 met braakliggend en inmiddels opgehoogd terrein; 15 november 2023. Foto: Erik Swierstra.

Osdorperweg t.h.v. nr. 557

Het lintdorp (Oud) Osdorp had van oudsher nabij de knik in de Osdorperweg een wat dichtere bebouwing, een soort dorpskern. Tegenover de vroegere rooms-katholieke Sint-Pancratiuskerk (afgebroken in 1901) bevonden zich enkele woningen, winkels, bedrijfspanden en boerderijen.

Op de foto uit 1917 is dit goed te zien. De weg was toen nog een stille, met klinkers bestrate, weg. Links buiten beeld was voorheen de kerk. Het huis aan de beeldrand links staat er nog steeds. De beide huizen in het midden staan er ook nog. Het huis aan de rechterzijde is inmiddels door nieuwbouw vervangen.

In november 1963 (zestig jaar geleden) kwam de toenmalige wethouder van Economische Zaken Joop den Uyl vanuit het stadhuis van Amsterdam op bezoek in het verre Oud Osdorp om daar zelf de slechte staat van het wegdek in ogenschouw te nemen. In die tijd was de toestand van de weg en ook het verkeer al een hoofdpijndossier. In oktober 1963 leidde dat zelfs tot een schoolstaking vanwege de voor scholieren gevaarlijke verkeerssituatie.

Anno 2023 is er geen school meer in landelijk Osdorp, is de weg sinds enkele jaren van nieuw glad asfalt voorzien, zijn de bomen hier verdwenen maar is het drukke wegverkeer nog steeds een groot probleem.

Zie ook:
* Schoolstaking van 1963 voor veilige Osdorperweg nog steeds actueel
Stuitende reactie op vragen over uitstel Osdorperweg
* De kinderen legden de pen erbij neer
* De schoolstaking van 1963

De nog stille weg met klinkerbestrating in de oude dorpskern van Osdorp; 1917.
Foto: J. van Eck, Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Wethouder Joop den Uyl (midden) bekijkt de slechte toestand van de weg wegens klachten van de bewoners; 8 november 1963.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

De nu van glad asfalt voorziene Osdorperweg t.h.v. nr. 557 is tegenwoordig een drukke verkeersweg; 23 oktober 2023. Foto: Erik Swierstra.

Stolpboerderij aan de Osdorperweg

De stolpboerderij is een boerderijtype dat in Noord-Holland ten noorden van het IJ veel voorkomt. 

Het is een vierkante boerderij met een piramidevormig dak. Dit boerderijtype is voortgekomen uit een hooiberg met daaromheen de stal en de woonruimte. De eerste boerderijen van dit type stonden omstreeks 1550 in West-Friesland. Ten zuiden van het IJ waren er ook diverse boerderijen van dit type, waarvan enkele in het gebied van de vroegere gemeente Sloten. Zij zijn in de loop der tijd (bijna) alle verdwenen. In Oud Osdorp is er nog één overgebleven: boerderij ‘Bij Goedvinding’ uit circa 1875 aan de Osdorperweg 756. Deze boerderij staat op de gemeentelijke monumentenlijst. Het pand wordt bewoond door Jan en Mia Kooter. Het agrarische bedrijf is na 2000 gestopt, sindsdien is er een hoveniersbedrijf.

Zie ook:
* Interview met Jan en Mia Kooter
* Meer informatie over boerderij Bij Goedvinding
* Meer informatie over stolpboerderijen

Op deze foto van stolpboerderij ‘Bij Goedvinding’ aan de Osdorperweg is de
piramidevorm van de kap goed zichtbaar; 6 november 1957. Het achter de
boerderij zichtbare hooihuis is in 1959 door hooibroei verbrand.
Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Aan het uiterlijk van de stolpboerderij is in de loop der tijd weinig veranderd.
Wel is er meer begroeiing die het gebouw deels aan het zicht onttrekt. De
functie van agrarisch bedrijf is veranderd in hoveniersbedrijf; 17 mei 2023.
Foto: Erik Swierstra.

Het tolhuis te Sloten

De oude weg van Sloten naar de Overtoomse Buurt aan de Schinkel werd in 1816 bestraat en beplant met bomen. Voor de bekostiging van deze investering en het onderhoud werd er sindsdien tol geheven op de Sloterstraatweg.

In de Slotense gemeenteraad werd afgesproken dat de boeren, die in de weg geïnvesteerd hadden en de weg onderhielden, via deze tolheffing hun geld zouden terugkrijgen.

Aan beide einden van deze weg kwam een tolhek waar moest worden betaald. Aan de oostelijke grens van de dorpskern van Sloten werd in de 19e eeuw een tolhuis in gebruik genomen. Kort na 1900 werd dit door een nieuw gebouw vervangen dat er ruim een eeuw later nog staat op het adres Sloterweg 1191-1193.

Amsterdam schafte de tol af na de annexatie
Na de annexatie door Amsterdam in 1921 werd deze gemeente verantwoordelijk voor het onderhoud en wilde het gemeentebestuur af van de tolheffing. Het dorp Sloten wilde de tol handhaven en zo de afspraken over de beloofde vergoeding voor de gemaakte kosten overeind houden. Uiteindelijk werd de tol – na veel gesoebat – in 1923 opgeheven.

Amsterdam introduceert anno 2023 een nieuwe ’tol’
Sindsdien konden alle motorvoertuigen gratis vanuit het dorp Sloten naar de landelijke Sloterweg rijden. Al is er – precies 100 jaar later sinds 1 juli 2023 – even verderop nu wel weer sprake van een nieuwe vorm van ’tolheffing’. Even verderop, net voorbij de parkeerplaats naast Tuinpark Eigen Hof, is nu een digitale knip op de Sloterweg aangebracht. Voor eigenaren van voertuigen zonder ontheffing is het tegenwoordig een duur ritje om over de Sloterweg te rijden, want dan moet er een boete betaald worden van 110 euro.

Wel iets meer dan de 10 cent voor een rij- of voertuig met vier wielen aan het begin van de 20e eeuw. Toen moest men voor een rijwiel nog 2 cent betalen, nu kan men met een fiets gratis over de Sloterweg blijven rijden.

Zie ook:

*  

Het 19e-eeuwse tolhuis met het tolhek in geopende toestand. Ernaast zijn links en rechts nog mooie oude straatlantaarns te zien. De weg is omzoomd met fraaie bomen. Links de toen nog nieuwe muur rond de Sint-Pancratiuskerk uit 1901. Prentbriefkaart uit de Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Foto uit het begin van de 20e eeuw. Hierop is het nieuwe, nog bestaande, tolhuis te zien. Het tolhek is gesloten. Het aantal bomen langs de fraaie weg is sindsdien fors afgenomen. Links is een overkapte toegangspoort te zien naar de in 1901 in gebruik genomen Sint-Pancratiuskerk en het kerkhof. Prentbriefkaart uit de Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Foto uit mei 2023: Het tolhuis is goed herkenbaar en is grotendeels nog in oude staat bewaard. Het tolhek is dit jaar een eeuw geleden verdwenen. Daar kan iedereen nu gratis langsrijden. Nog steeds zijn er mooie bomen in de omgeving. Al vertoont de bomenrij langs de Sloterweg wel gaten. Het poortje van de Sint-Pancratiuskerk heeft geen overkapping meer, maar twee bakstenen pilaren. Het opgeknapte gietijzeren hek staat er mooi bij. Foto: Erik Swierstra.

Speeltuin Sloten

Sinds 1921 is er een speeltuin te Sloten.

Kort na de annexatie door Amsterdam richtten lokale ondernemers en bewoners een eigen speeltuin op.

Bescherming van jonge Slotenaren
Zij deden dit om hun jeugd te beschermen tegen het groeiende aantal motorvoertuigen op de Sloterweg. Totdat Rijksweg 4 vanaf het Aalsmeerplein naar Den Haag in 1938 werd geopend, liep immers de enige route vanuit Amsterdam naar Schiphol dwars door het dorp en via de Sloterbrug.

Kleine aanpassingen in meer dan 100 jaar
In Amsterdam waren er in de voorgaande decennia al diverse speeltuinen opgericht. Deze speeltuin was vanaf de Sloterweg toegankelijk via een groot houten hek met daarboven een duidelijke tekst ‘Amsterdamsch Speeltuin Verbond, afd. Sloten’. Erachter staat sinds de jaren dertig een houten gebouw waarin allerlei activiteiten worden georganiseerd. Zowel het gebouw als het hek zijn van uiterlijk veranderd. Het gebouw, vroeger donker gekleurd, was in de jaren zeventig lichtgrijs en tegenwoordig wit. Sinds vorig jaar liggen er zonnepanelen op het dak.

Knotwilgen van honderd jaar
Links van het speeltuingebouw stond een klein ‘beheerdershuisje’ met plat dak, dat is inmiddels vervangen door een huisje met een schuin dak dat de naam ‘Snoephuisje’ draagt. Op dagen dat de ‘Tuin van Sloten’ in het speeltuingebouw is gesloten, is het Snoephuisje in regelmatig geopend. Zo is er toezicht en kunnen kinderen en hun begeleiders wat lekkers aanschaffen.

Het mooie houten hek met bord heeft plaats gemaakt voor een saai groen ijzeren hek zonder aanduiding dat hier een speeltuin is. Dit hek moet nu voorkomen dat vandalen ’s avonds en ’s nachts de speeltuin kunnen betreden. Op het rechter deel van het hek staan de naam en huisregels van de speeltuin vermeld. Het hek veranderde in de afgelopen eeuw, maar langs sloot staan nog altijd dezelfde knotwilgen.

Lees verder…

Amsterdamsch Speeltuin Verbond – Afdeling Sloten; jaren veertig.
Foto: collectie www.stelling-amsterdam.nl.

Het clubgebouw en beheerdershuisje met een duidelijk bord van
het Amsterdams Speeltuin Verbond, Afdeling Sloten; 1969.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Een saai groen ijzeren hek – dat effectief vandalen kan weren – vormt nu de entree tot de Speeltuin Sloten; mei 2023. Foto: Erik Swierstra.

De Veenderijbrug in de Osdorperweg

De Osdorperweg vormt al eeuwenlang de verbinding tussen Sloten, (Oud) Osdorp en Halfweg.

Aan het noordwestelijke einde, vlak bij de grens met Halfweg, ligt een brug over de Osdorpervaart. Deze vaart is gegraven in de jaren twintig van de 20e eeuw toen de Osdorper Binnenpolder-Noord werd verveend. Na droogmaking in 1937 werd dit Polder De Eendracht. De bij het afgraven vrijkomende turf werd per schuit via deze vaart naar de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder en verder getransporteerd.

Om de schuiten doorgang te verlenen kwam er in de Osdorperweg een houten ophaalbrug. Vanaf de jaren veertig verviel het scheepvaartverkeer en werd de brug vervangen door een vaste betonnen brug. In 2013 was deze brug (nummer 639) aan vervanging toe en in 2014 werd de huidige brug met witte brugleuningen gebouwd. In 2017 kreeg deze de naam ‘Veenderijbrug’, naar de veenderijen die hier in de eerste helft van de 20e eeuw waren.

Zie ook:
*

De houten ophaalbrug in de jaren twintig.
Foto: Collectie Werkgroep Historie Sloten-Oud Osdorp.

De betonnen brug uit de jaren veertig in 1967.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

De nieuwste brug, de ‘Veenderijbrug’, met witte leuningen en het verse wegdek van de Osdorperweg in 2023. Foto: Erik Swierstra.

Rechthuis, schoolplein en Dorpsplein

Als er één plek in de afgelopen honderd jaar vaak veranderd is, dan is het wel het Slotense pleintje dat sinds 1991 officieel de naam ‘Dorpsplein’ draagt. 

In het hart van het Dorp Sloten stond aan de Sloterweg 1230 het eeuwenoude Rechthuis, dat zo zeer in verval was geraakt dat het in 1951 is gesloopt. Rechts daarvan staat sinds 1866, toen nog aan het adres Sloterweg 1226, het Politiebureautje van Sloten. Na de sloop van het Rechthuis ontstond een open ruimte die dertig jaar lang als speelplaats van de naastgelegen Sloterschool werd gebruikt.

Na archeologische opgravingen in 1991 werd er een nieuw sfeervol Dorpsplein ingericht. Het plein oogt alsof het er altijd al zo bijlag, maar het is dus slechts drie decennia jong. De oude dorpspomp stond voorheen naast het Politiebureautje en heeft na herstel in de jaren negentig een prominente standplaats gekregen op het Dorpsplein. Het plaatje op de achterzijde van de pomp herinnert daar nog aan.

De rode brandmelder staat sinds 1933 naast het Politiebureautje en werd in 1991 een klein beetje verplaatst. Daarachter is sinds 2022 de plaquette te zien die herinnert aan de annexatie van Sloten door Amsterdam in 1921. Met rechts daarnaast de GEB-deurtjes. Alleen het linker deurtje met daarachter een originele telefoon kan nog worden geopend. Achter het andere deurtje ligt een tijdscapsule te wachten op ontdekking over vele jaren.

Lees verder:
*

Op de eerste foto uit 1939 is het Rechthuis te zien met het Politiebureautje.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Op de tweede foto uit 1956 de desolate vlakte na de sloop van het Rechthuis. De beide nog bestaande huisjes aan het Dorpsplein zijn goed zichtbaar.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Op de derde foto uit 1969 de open plek naast het Politiebureautje na het verdwijnen van het Rechthuis, rechts zijn de dorpspomp en de brandmelder te zien. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Op de vierde foto uit 1984 is het betegelde speelterrein zichtbaar met de basketbalpalen en er achter de huidige Sloterkerk uit 1861.
Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Op de vijfde foto uit 2007 het uit 1991 daterende Dorpsplein met de herplaatste dorpspomp, links de Sloterkerk. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Op de zesde foto uit 2023 het in 2017 door Stadsherstel Amsterdam opgeknapte Politiebureautje, waarin sindsdien een winkeltje is gevestigd. Rechts daarvan de rode brandmelder en erachter de plaquette uit 2022. Links een van de onlangs verwijderde oude prullenbakken. Foto: Erik Swierstra.

Akergemaal bij de Akersluis te Sloten

Het Akergemaal, bij de Akersluis aan de rand van het dorp Sloten, is gebouwd in 1950 voor de bemaling van de Sloterpolder.

In de jaren vijftig en zestig werd in deze polder een groot deel van de Westelijke Tuinsteden gebouwd, met als middelpunt de Sloterplas. Het gemaal zorgt voor ‘droge voeten’ voor de bewoners van de tuinsteden. Het water van de wijken Slotervaart, Osdorp en omgeving wordt door dit gemaal uitgepompt naar de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder en vandaar verder naar het Noordzeekanaal.

Sinds 1990 heeft de Molen van Sloten hierin een ondersteunende taak.

Zie ook:
* Akergemaal / Akersluis
*  

Het gemaal in 1953, een jaar na de bouw, in een nog kale omgeving. In de tuin staat de net geplante kastanjeboom.

Foto uit 1953: Beeldbank van het Stadsarchief Amsterdam.

In 2023 gaat het gebouw bijna geheel schuil achter de nu grote kastanjeboom, die in mei volop in bloei stond.

Foto uit 2023 gemaakt door Erik Swierstra.

Hoek Lutkemeerweg / Osdorperweg

De Lutkemeerschool op de hoek van de Osdorperweg op 12 juli 1967 en op 19 juni 2023.

In 1967 was het uit 1929 daterende schoolgebouw nog gewoon in gebruik als lagere school voor de kinderen van Oud Osdorp. Drie moeders met kinderwagens passeren de school en de ernaast gelegen schoolmeesterswoning uit 1865. Deze is inmiddels op de gemeentelijke monumentenlijst geplaatst.

Op deze foto staan drie moeders uit Oud Osdorp, die net terugkomen van het spreekuur van de zuigelingenzorg dat dokter Faber uit Sloten in Oud Osdorp hield. Achter de voorste kinderwagen loopt Joni Kuiper die nog altijd aan de Osdorperweg 523 woont. In de wagen ligt Martin en op het randje voor zijn moeder staat de wat oudere Bert Kuiper, die meeging. Joni is de echtgenote van Ko Kuiper. In de toenmalige Lutkemeerschool organiseerde de dokter in een ruimte rechts van de ingang dit spreekuur. Links na de entree was de gymzaal. Van de andere moeders is niet bekend wie dat zijn.

Zie ook:
*

Foto uit 1967: Beeldbank van het Stadsarchief Amsterdam.

In 2023 is het voormalige schoolgebouw in gebruik als broedplaats voor kunstenaars. Een opvallend fenomeen sinds enkele jaren zijn de ooievaars die hun nesten bouwden op de schoorstenen. In 2023 zijn alle vier schoorstenen in gebruik voor ooievaarsnesten, waar dit jaar zeven ooievaars werden geboren.

Foto uit 2023 gemaakt door Erik Swierstra.

 

Staat de knip ‘Sloterweg-Oost’ op termijn op de tocht?

Het zou kunnen dat wethouder Van der Horst over een half jaar zal voorstellen om de knip op de Sloterweg-Oost weer af te schaffen, zo blijkt uit haar raadsinformatiebrief van 30 mei 2024.

Onafhankelijk onderzoek naar de 2 Slotense en 2 Nieuw Slotense knips (de gemeente noemt dit ‘filters’) toont aan dat deze beter aangegeven kunnen worden. In week 18 (april/mei) reden er nog ongeveer 900 voertuigen ongeoorloofd over de westtak van de Sloterweg en ongeveer 400 over de oosttak. Op korte termijn zullen er daarom markeringen op de weg worden aangebracht. Er komen ook andere vooraankondigingsborden en borden ‘camerahandhaving’. Mogelijk volgen later nog andere maatregelen.

Verkeersveiligheid Sloterweg is nu goed
De wethouder constateert tot haar tevredenheid dat de verkeerssituatie op de Sloterweg nu veilig is en dat de afsluitingen geen onveilige situaties elders hebben veroorzaakt. Wel zijn er nog aandachtspunten in de doorstroming op met name de Johan Huizingalaan.

Smalle Sloterweg zonder voet- en fietspaden wordt ideale sluiproute
Aangezien de hele operatie om knips in te stellen begonnen is om de verkeersveiligheid voor langzaam verkeer te verhogen, is het des te vreemder dat de wethouder zelf ook maar overweegt om de Sloterweg-Oost in de toekomst weer open te stellen, omdat het hier minder druk is dan verwacht. Dit zou getuigen van kortzichtigheid omdat:

• De westtak van de Sloterweg wél 24/7 dicht blijft waardoor de oosttak de snelste, kortste en aantrekkelijkste sluiproute vanaf de afslag van de A4 naar Nieuw-West zal worden;
• Fietsers en voetgangers zich op de Sloterweg-Oost – die net als de westtak van de smalle dijkweg onder het Hoofdnet Fiets (beoogd Plusnet Fiets) valt – ten onrechte veilig zullen wanen;
• Openstelling helemaal gevaarlijk zal zijn, omdat op de oosttak van de Sloterweg nérgens voet- of fietspaden aanwezig zijn waardoor langzaam verkeer (net als voorheen) weer de berm in gereden zal worden.

Voor álle huishoudens 2 en voor organisaties 5 ontheffingen
Als na de zomer de computersoftware is aangepast, zullen er 2 gratis ontheffingen per (Nieuw) Slotens adres beschikbaar zijn. Dat geldt dan óók voor eenpersoonshuishoudens. Bedrijven en organisaties ontvangen maximaal 5 ontheffingen. Bovendien zal worden onderzocht in welke specifieke situaties hier bovenop extra ontheffingen kunnen worden verleend.

Eind 2024 volgt de eindrapportage van de monitoring. Op basis hiervan zal de gemeenteraad definitief besluiten of de ingevoerde verkeersmaatregelen ongewijzigd van kracht blijven.

Tamar Frankfurther; 31 mei 2024.

Vanaf 26 mei: Feest voor jong en oud in De Oeverlanden

De vereniging “De Oeverlanden Blijven!” viert op grootse wijze haar 40-jarig jubileum. 

Iedere avond is er een lezing of wordt er een film vertoond. Er zijn workshops, excursies en kinderactiviteiten.

Lezing en films, telkens van 19.30 tot 21.30 uur

* maandag 27 mei – Lezing Historie van de Oeverlanden
Erik Swierstra houdt een lezing over de geschiedenis van de Oeverlanden, Nieuw-West en Sloten met veel historisch beeldmateriaal.

* dinsdag 28 mei – Haringen in ’t IJ (2010), lokale omroep AT5
Deze film van oud-stadsecoloog Martin Melchers toont de grote verscheidenheid van natuur in de stad. Voorafgaand houdt de regisseur een inleiding.

* woensdag 29 mei – Onder het maaiveld (2023), Mark Verkerk
De bekroonde film Onder het maaiveld laat zien wat zich allemaal onder het aardoppervlak leeft en beweegt.

* donderdag 30 mei – Hollands licht (2003), Piet-Rim de Kroon en Maarten de Kroon
Documentaire over het unieke Hollandse licht en of dit anno nu nog wel bestaat. Is dit licht trouwens ook echt uniek vergeleken met de rest van de wereld?

* vrijdag 31 mei – Metamorphosis (2023), Pim Zwier
In deze documentaire, die eerder op het IDFA werd vertoond, wordt het werk van het kunstenares Maria Sybilla Merian (1647-1717) vertoond. Met haar tekeningen en schilderijen legde zij de basis voor insectenkunde. Haar belangrijkste werk draaide om de metamorfose van rupsen tot vlinders.

Voor alle films en lezing: aanmelden is niet noodzakelijk, wel gewenst. Entree voor de film: leden gratis, niet-leden 2,50 euro.

Locatie: NME-centrum De Waterkant, Riekerweg 32, 1066 BT Amsterdam. Informatie en aanmelding activiteiten: www.oeverlanden.nl/jubileum2024

Activiteiten voor kinderen
• Workshop over natuurfotografie
• Speciale Biobende met Meespeeltheater
• Tekensafari met Meespeeltheater

Activiteiten voor volwassenen
• Natuurmarkt op 2 juni
• Vogelexcursie
• Insectenexcursie
• Creatieve workshops: Hapa-zome, kleuren van De Oeverlanden, Tekenlab
• Designlab met studenten van de Rietveld Academie
Symposium ‘Nut, noodzaak en behoud van groen- en natuurgebied De Noordelijke Oeverlanden nabij de oprukkende stad’ op 31 mei.

Praktische informatie
De meeste activiteiten van de Vereniging “De Oeverlanden Blijven!” vinden plaats in en bij het NME-centrum De Waterkant, Riekerweg 32 in De Oeverlanden. Deelname is gratis of voor een kleine prijs. Leden van de vereniging krijgen korting. Het loont om voor slechts 10 euro meteen lid te worden.

Lees verder voor het volledige programma…

 

Prinses Beatrix heropent op 7 juni de Molen van Sloten

Op 11 september 1991 was het haar moeder koningin Juliana die de Molen van Sloten opende door de molen van zijn rem te halen, door de vang te lossen.

Nu is het de beurt aan Beatrix. Iedereen is van harte welkom om deze bijzondere gebeurtenis voor Sloten rond 14 uur te komen meemaken. De prinses zal om 13.30 uur arriveren.

Lift nog buiten werking
Omdat de molen nog niet in staat is de oude, niet meer werkende, lift te vervangen, zal de prinses, die slecht ter been is, de vang lossen vanaf beneden. De molenaars maken hiervoor een speciale touwconstructie naar de vang op de stelling van de molen. Het is jammer dat de prinses niet naar boven kan, maar elk nadeel… Hierdoor zal het publiek op 7 juni wel veel beter dan 33 jaar geleden zicht hebben op de heropeningsplechtigheid.

Iedereen is welkom op de Akersluis maar…
Het molenbestuur adviseert degenen die de opening wil meemaken om voor 13.30 uur te verzamelen op de stoep tegenover de molen. Daarna zal iedereen even geduld moeten hebben totdat het gezelschap om 14 uur naar buiten komt voor de opening. De Akersluis is overdag geen drukke weg. De gemeente zal de weg niet afzetten. Het molenbestuur verzoekt iedereen daarom de rijbaan zo veel mogelijk vrij te houden.

10 ansichtkaarten over referendum Hoofdgroenstructuur (HGS)

Tegelijk met de Europese verkiezingen mogen Amsterdammers op 6 juni ook hun stem uitbrengen over nieuwe plannen van de gemeente die gaan over de bescherming van het beschermde groen in de stad.

Omdat de werkgroep Publiciteit Sloten-Oud Osdorp dit belangrijke referendum graag ondersteunt, schreef de werkgroep een wedstrijd uit waar de gemeente subsidie voor heeft gegeven. De tien ingezonden afbeeldingen die volgens de jury het best de problematiek verbeelden staan nu op ansichtkaarten, die tijdens de campagne worden uitgedeeld.

Door vage omschrijving is zelfs beschermd groen vogelvrij
Uit de inzendingen blijkt hoe bezorgd men is voor de gevolgen die het nieuwe beleid zal hebben als het niet massaal wordt weggestemd. Vooral de vage tekst dat de gemeente straks vrijelijk mag bepalen “of stukken groen nog wel van toegevoegde waarde zijn voor de stad” baart de inzenders grote zorgen: “Als een commerciële ontwikkelaar – zoals dat tegenwoordig heet – ‘functies wil stapelen’ in het groen en de wethouder daar wel brood in ziet, dan is ‘enige flexibiliteit’ straks toegestaan. Wat dat betekent? Ik vrees het ergste!”

Wethouder: “Ook kunstgrasvelden zijn beschermd groen”
De initiatiefnemers van het referendum verzetten zich ook tegen andere onderdelen van het beleidsplan. Ze begrijpen bijvoorbeeld niet waarom ook taluds en bermen langs (snel)wegen en zélfs kunstgrasvelden voortaan onder het beschermde groen vallen. “Ja, als je al dat sjoemelgroen voortaan ook als hoogstaand groen meetelt, dan bevat die nieuwe HGS inderdaad meer groen. Maar om wát voor groen gaat dat dan?”, vraagt een prijswinnaar zich af.

Lees verder…

 

Roemruchte Slotense geschiedenis vastgelegd is SmoeS-boek

Precíes 50 jaar nadat jongerencentrum SmoeS in het Dorpshuis Sloten zijn deuren had geopend, overhandigde auteur Kees Schelling in hetzelfde pand het eerste exemplaar aan Henk Bruning. 

Kees en Henk ontmoetten elkaar in 1974 voor het eerst in SmoeS en onderhouden tot op de dag van vandaag een hechte vriendschap. Henk vervulde jarenlang de rol van penningmeester van SmoeS. Zijn levendige herinneringen en die van vele anderen zijn vastgelegd in dit rijk geïllustreerde boek.

SmoeS-boek

Bomvol kleine en grote verhalen
Het boek staat vol bijzondere verhalen over de befaamde gastoptredens van grote artiesten zoals Sjef van Oekel en Doe Maar, de grote (strand)feesten in het bescheiden pandje, de wereldverbeterende educatieve en informatieve programma’s die werden georganiseerd. Te veel om op te noemen.

Boeiend voor iedereen
Ook voor degenen die zelf SmoeS nooit bezochten is het boek zeer onderhoudend en lezenswaardig. Nu het Dorpshuis een nieuw leven is begonnen, komen Slotenaren regelmatig voor allerlei activiteiten in het pand. Hoe grappig is het om je dan te realiseren dat die beroemdheden het mini-keukentje als kleedkamer kregen toegewezen… Kortom, een aardig cadeautje voor iemand die alles al heeft…

Het is voor 24,95 euro te koop bij boekhandel Jaspers, Sloterweg 95 in Badhoevedorp en bij boekhandel Meck & Holt aan de Tussenmeer 46 in Osdorp. Deze uitgave is – net als zijn eerdere boeken – ook te bestellen via de website van Kees Schelling.

Ook Het Parool besteedde op 18 mei ruimhartig aandacht aan Kees’ nieuwste uitgave. Lees verder…

 

Verhaal over opgroeien in Zuid – vlak bij Sloten

Theo Durenkamp, lange tijd directeur van de Sint-Jozefschool op Sloten, bestuurslid van de Molen van Sloten en tegenwoordig nieuwsbrief-verslaggever voor Oud Osdorp schreef een verhaal over zijn eerste kennismaking met Sloten in 1963.

Op dat moment kon hij nog niet bevroeden dat hij acht jaar later op de dorpse Slotense katholieke basisschool docent zou worden en dat hij zijn verdere leven verbonden zou blijven met het landelijke gebied van Nieuw-West.

Ter gelegenheid van het feest ‘900 jaar Sloten’ verrees ter hoogte van de Ditlaar een ‘stadspoort’ over de Sloterweg. Foto: Nationaal Archief; 24 juni 1965.

Uitstapjes vanuit de Zeilstraat in Zuid naar Sloten Een verhaal van de hand van tegenwoordig Oud Osdorper Durenkamp is opgenomen in deel 9 van de serie ‘Tussen Andreasplein en Zwarte Pad’. Hierin deelt hij herinneringen uit de tijd van zijn opgroeien in Zuid, vlak bij het toen nog landelijke gebied: “Mijn eerste kennismaking met Sloten was in 1963 toen ik met mijn broer in de zomer regelmatig het Köhler Bad aan de Ringvaart bezocht. De reis ging met bus G die zich telkens door de smalle dorpskern moest wurmen. In juni 1965 gingen we per fiets naar Sloten om de festiviteiten rond het 900-jarig bestaan mee te maken. De bevolking was in oude kledij gestoken en aan de rand van het dorp stond een grote stadspoort.”

In de bundel ‘Tussen Andreasplein en Zwarte Pad deel 9‘ staan verhalen van 28 auteurs. Het boek is te bestellen via uitgever Stiching Driehoek en is verkrijgbaar bij Boekhandel Meck & Holt aan de Tussenmeer 46 in Osdorp.

Zie ook: www.theodurenkamp.nl/artikelen/van-zuid-naar-nieuw-west

Nieuwe fietsoversteek maakt Osdorperweg nóg onveiliger

Na het grootscheepse groot onderhoud van het deel van de Osdorperweg tussen de Joris van den Berghweg en de bocht bij Halfweg, besloot de gemeente Haarlemmermeer ook haar ‘eigen’ laatste stukje van de weg op te knappen.

De bewoners van Oud Osdorp maakten zich zorgen dat deze renovatie zou leiden tot een nog onveiliger Osdorperweg. Helaas kregen zij gelijk.

De aangepaste verkeerssituatie in de onoverzichtelijke bocht nodigt fietsers uit om de verkeersregels te negeren. Een ongeluk met een fatbiker – die mee moest met de ambulance – is op deze locatie geregistreerd… Overigens, ook als men hier wél braaf de lastig te befietsen officiële route – nu zonder voorrang – zou volgen, dan blijft het met het doorgaande racende (vracht)verkeer een hachelijke zaak om hier op het Hoofdnet Fiets linksaf te slaan. Foto: Theo Durenkamp.

De gemeente Haarlemmermeer had beloofd om de fietsoversteek in de bocht bij Halfweg veiliger te maken. Hoe de gemeente dit in de aangekondigde werkperiode van vijf weken zou realiseren was een raadsel voor de bewoners. Nu de werkzaamheden aan de laatste 200 meter van de weg – tussen de bocht en de Haarlemmerweg zijn afgerond en de weg weer is opengesteld, klinken de meeste reacties van de Oud Osdorpers nagenoeg unaniem: “De weg is daar helemaal niet veiliger geworden, maar juist on-veiliger!”

Buurgemeente rondt halve groot onderhoud af
Er is alom verbazing dat de Osdorperweg na de eerdere zeven maanden afsluiting voor het groot onderhoud van 1,5 km weg nu weer ruim een maand werd afgesloten. De reden daarvan: De gemeentegrens tussen Amsterdam en de Haarlemmermeer loopt dwars over deze weg, precies enkele meters vóór de bocht bij Halfweg. De buurgemeente heeft nu voor deze afronding gezorgd.

In onoverzichtelijke bocht vogelvrij naar links
Op de laatste 40 meter vóór de bocht richting Halfweg kreeg het wegdek exact dezelfde indeling als aan de Amsterdamse zijde: aan elke zijde een rode fietsstrook. Tussen de bocht en de Haarlemmerweg ligt alleen zwart asfalt. Want fietsers worden geacht over de parallel lopende Burgemeester Simonsstraat te rijden. Om daar te komen, bestaat er al jarenlang een fietsoversteek, precies in de bocht. Die oversteek was bij het linksaf slaan in de bocht altijd al onveilig. In de nieuwe opzet zou – zo beloofde de gemeente Haarlemmermeer – de verkeerssituatie voor fietsers veel veiliger worden.

Vóór de renovatie liep de fietsstrook, die een deel van de wegbreedte opslokte, precies rechtdoor om via een doorsteek de Burgemeester Simonsstraat te bereiken. De fietser bleef dus op de hoofdrijbaan en had als het ware een bevoorrechte positie om recht doorgaand de doorsteek in te rijden.

In de nieuwe situatie gaat de fietser enkele meters vóór de bocht een in de berm gelegen verplicht fietspad op. Na enkele meters moet hij dan precies in de onoverzichtelijke bocht met een haakse beweging naar links oversteken naar de doorsteek. Daarbij heeft hij geen voorrang meer: Een nieuw aangebracht bord ‘voorrang verlenen’ en haaientanden op het fietspad geven aan dat hij dan voorrang moet geven aan verkeer van links en rechts.

Reacties vijf Oud Osdorpers
Vijf bewoners van de Osdorperweg gaven afgelopen week hun oordeel over de nieuwe situatie. Jarenlang staan zij al op de bres voor de verbetering van de veiligheid op hun weg. Gepokt en gemazeld hierbij te moeten opboksen tegen alle herhaalde vertraging en uitstel van de gemeente Amsterdam, ging het dit keer om het laatste stukje Osdorperweg in hun buurgemeente. Diverse onderdelen van de renovatie baren hen grote zorgen.

Bocht met gevaarlijk struikelblok
In de bocht naar rechts ligt nu een betonnen rand. Aan het begin hiervan staat als extra markering een paaltje. Alle geraadpleegde bewoners ervaren de nieuwe constructie in deze bocht als verkeersgevaarlijk obstakel. Maar de grootste twijfel is vooral: Zullen de fietsers deze omwegconstructie écht gebruiken of kiezen liever zij de weg van de minste weerstand? En blijven zij dus gewoon op de autostrook rechtdoor rijden?

Ontwijkgedrag voorkómen
Bewoner en voormalig dorpsraadsvoorzitter Chris Nierop schreef in een reactie aan de gemeente Haarlemmermeer: “Het plan lijkt achter een bureau bedacht vanuit de naïeve veronderstelling dat iedereen zich precies aan alle regels houdt voor zover die hier al van toepassing zijn en duidelijk rijvaardig is. We weten dat dat allang niet (meer) het geval is en dat ouderen steeds mobieler worden. Daarom moeten mijns inziens verkeersmaatregelen zó worden ontworpen en uitgevoerd dat ontwijken niet of nauwelijks mogelijk is en ruimte biedt voor alle kwetsbare weggebruikers.”

Allemaal de kortste route
Bewoner Hans de Waal, al jaren bekend om zijn strijd voor de veiligheid ter plekke, nam de proef op de som. Met de dashcam voor in zijn auto legde hij in 10 minuten vast hoe geen van de in totaal vijf passerende fietsers het nieuw aangelegde (verplichte) fietspad namen. Nee, zij kozen er állemaal voor om over de zwarte autostrook meteen rechtdoor naar de doorsteek te rijden. Dit scheelt uiteraard tijd en snelheid en voorkomt een onaangename haakse draaimanoeuvre naar links vlak voor de oversteek.

Niet in overeenstemming met Hoofdnet Fiets
Chris Nierop heeft de gemeente Haarlemmermeer erop gewezen dat de Osdorperweg de classificatie heeft van ‘Hoofdnet Fiets’. Daarnaast kent de weg op dit punt diverse toeristische fietsknooppunten van verschillende fietsroutes die in dit landelijke gebied zijn uitgezet. Chris: “Dit vraagt in dit licht juist om extra aandacht bij het ontwerp en de uitvoering. De fietser dient juist prioriteit te krijgen. Alleen zo kun je de veiligheid voor alle jong tot oude fietsers zo goed mogelijk waarborgen.”

Het ‘opzij zetten’ van de fietser op een kort stukje fietspad vlak voor deze gevaarlijke bocht om hem vervolgens een gevaarlijke oversteek te laten maken is volgens Chris in strijd met de regels voor het inrichten van de openbare weg. De nieuw aangelegde constructie is namelijk niet in overeenstemming met de status van een route die is aangewezen als Hoofdnet Fiets.

Vrachtwagens in de onoverzichtelijke bocht
Bewoner van de Osdorperweg Maureen Hardam houdt haar hart vast als fietsers in de bocht staan te wachten op het moment dat vrachtwagens, al dan niet met oplegger en aanhanger en mogelijk ook nog eens tegelijkertijd uit beide richtingen elkaar in deze bocht moeten passeren. Dat doorgaand vrachtverkeer überhaupt op de Osdorperweg is verboden staat al 60 jaar met borden aangegeven, maar – het klinkt als ongelooflijk – nog nimmer is daar tegen opgetreden. Moet er écht eerst een ernstig verkeersslachtoffer vallen?

“Snelheidscontrole a.u.b.!”
Dat het verkeer deze lange en smalle dijkweg, ondanks de bestaande verbodsborden, nog steeds als kortste en snelste sluiproute kiest, is het Oud Osdorpse dorpsraadslid Mireille de Ridder nog steeds een doorn in het oog: “Vorige week heb ik gezien hoe men bij verschillende wegversmallingen de paaltjes moest terugplaatsen die door vrachtverkeer, trekkers en auto’s omver waren gereden. De snelheid is ook nog steeds een probleem, vooral in de spitsuren en in de avond en nacht. Ik ben bijna de berm in gereden door een Porsche die meer dan 100 km/h reed. Dat staat ook op film vastgelegd. Kortom, we kunnen niet wachten tot 2025 om op snelheid te gaan controleren.”

Onjuiste snelheidsborden
Naast de bekritiseerde bochtconstructie met fietsoversteek viel het een aantal bewoners op dat er iets niet klopte aan de verkeersborden voor de maximum snelheid. Wie vanaf de Haarlemmerweg de Osdorperweg indraait ziet het verkeersbord met ‘Zone 30 km/h’. Wie vanaf de tegemoetkomende richting de bocht voorbij komt richting Haarlemmerweg, ziet daar juist een nieuw geplaatst bord staan met ’50 km/h’. Een 30 km-zone waar dus ook 50 km/h is toegestaan?

Borden en belijning erbij
Wat de bewoners verder opvalt: Op het laatste stukje Osdorperweg tussen de bocht en de Haarlemmerweg ontbreekt een inrijverbod voor (brom)fietsers. De gemeente Haarlemmermeer heeft inmiddels als reactie op de brief van Chris Nierop laten weten dat zij daarvoor eerst nog een verkeersbesluit moet nemen. Ook de ontbrekende belijning tussen bocht en N200 is hierbij toegezegd. Juist op dit smalle en kronkelende weggedeelte was dit, zeker in het donker, al jarenlang een gemis dat nu dus zal worden goedgemaakt. Het is alleen wel wonderlijk dat de bewoners van Oud Osdorp blijkbaar de taak hebben om de (buur)gemeente op haar fouten te wijzen…

Haarlemmerneer: “Omzeilen niet te voorkomen”
De gemeente Haarlemmermeer heeft – notabene al na vier dagen – gereageerd op de e-mail van Chris Nierop over de gewraakte fietsoversteek in de bocht en het ontwijkgedrag van verkeersdeelnemers: “Dat fietsers misschien de ‘uitbuiging’ omzeilen, kunnen we helaas niet voorkomen. Er wordt wel degelijk verwacht dat verkeersdeelnemers zich aan de verkeersregels houden (en dat heeft niets met naïviteit te maken). Het is onmogelijk om verkeersdeelnemers altijd te dwingen om de regels te volgen.”

Dorpsraad : “Het kan wel veilig.”
De werkgroep Oud Osdorp en de Dorpsraad hebben ideeën hoe deze verkeerssituatie met minimale middelen veiliger gemaakt kan worden. Zij nemen hierover – ondanks de afhoudende houding van de gemeente – contact op met de Haarlemmermeer. In de hoop dat men hier niet pas in actie zal willen komen nadat iemand hier ernstig is verongelukt…

Theo Durenkamp; 30 april 2024.