Vogelaar Joost van Hulten heeft in de verwilderde bosstroken (bij de noodingang van en de strook achter de Sloterweg-woningen) op sportpark Sloten een rijke vogelpopulatie aangetroffen, zoals deze zingende zwartkop.
Joost: “Ik had jammer genoeg niet veel tijd, maar ik zag en hoorde in de korte tijd dat ik er was meteen al een zanglijster, winterkoninkje en een zwartkop! Verder heb ik de ‘usual suspects’ als zwarte kraai, ekster, merel, houtduif en de bekende mezensoorten (pimpel- en kool-) gezien.”
144 verschillende soorten
Inmiddels staan op het sportpark staan al 144 soorten geregistreerd (waarnemingen.nl). Dat ook Joost in deze relatief onbekende verwilderde natuur rond de wielerbaan bijzondere ontdekkingen doet wekt dan ook geen verbazing. Deze bosstroken zijn waardevol als rustgebied aan de rand van het versteende Nieuw-West. Deze gebieden vormen een waardevol onderdeel van de Amsterdamse Hoofdgroenstructuur als schakel tussen Natuurgebied De oeverlanden, volkstuinpark Eigen Hof en Natuurpark Vrije Geer.
Tamar Frankfurther; 15 mei 2021.
Augustus 1951 – ik was 4 jaar en t.g.v. de geboortegolf na WOII waren de kleuterscholen overvol. In onze buurt, ik woonde aan de Aalsmeerweg, bij het Aalsmeerplein in Amsterdam, was er op de kleuterscholen alleen plaats voor kinderen die vóór augustus 1947 geboren waren.
Maar ja, wat moesten mijn ouders met een dochter die van alles wilde en nieuwsgierig was en de school weigerde haar op te nemen? En nog een andere dochter van bijna 2 in huis – op 3-hoog.
Met bus G naar Sloten
De oplossing kwam van Sloten: Ik kon daar als 4-jarige wél op de kleuterschool terecht en dus werd ik elke ochtend in Amsterdam op Bus G gezet. De juf van de school zat daar meestal al in en met haar stapte ik uit in Sloten. Eindelijk mocht naar school. Ik kende Sloten want mijn oma en mijn vaders broer met gezin woonden daar. Om de zondag bezochten wij hen – lopend! Herhaaldelijk werd mij streng door iedereen ingepeperd dat je op Sloten vooral op de stoep moest lopen, omdat Bus G gevaarlijk dicht langs de rand reed. Dat was overigens niet overdreven. Ik herinner me nog dat Mia Geijtenbeek van Sloterweg 1200 midden op het dorp met haar voet onder de band van bus G kwam. Even verderop, was de stoep ook zo smal. Daar heeft de gemeente toen een hekje geplaatst, zodat je niet per ongeluk vanuit de voordeur zomaar onder de bus zou lopen.
Entree van de Speeltuin Sloten van het Amsterdams Speeltuin Verbond;
4 juli 1967. Foto: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.
De Grote Speeltuin
Een uitje vanuit het huis van oma en de familie was de speeltuin met neefjes en nichtjes en daar belandde ik met de kleuterschool ook. Het was altijd feest en voor een kind van 4 en zeker te verkiezen boven binnenshuis blijven. De speeltuin was toen minder fraai en uitgebreid dan nu, maar een heerlijke speeltuin was en is het wel. Wij noemden het toen de ‘Grote Speeltuin’. Ik vond de zandbak en de grote hoge stenen glijbaan aan de voorkant het einde. Ik herinner me dat ik misselijk werd van het schommelen; die liet ik dus ongebruikt hangen.
Wij gingen vanuit de – uiteraard katholieke – kleuterschool ook wel naar het speelveld met gras achter de school. Je wist dat verborgen achter de school het kerkhof lag. Voedsel voor een fantasierijke geest. Ook het Pancratiuskerkhof ligt er nog steeds op een ‘hoogje’ en is nog volop in gebruik. Mijn familie en mijn ouders zijn daar begraven.
Geworteld ben je en geworteld blijf je.
Ineke Ebbers; mei 2021.
Welke plaats vind jij het meest kenmerkend voor Noord-Holland? Fred van de Water neemt ons mee naar Sloten, inmiddels opgeslokt door Amsterdam. Vanuit gemeente Sloten stoomden in 1839 de eerste treinen in ons land. Tuinders uit Sloten bezorgden Amsterdammers hun verse groenten. Door Sloten liepen pelgrims over de ‘heilige weg’, vanwege het Mirakel. De keizer kwam in 1489 in dit dorp. Op naar dit onbekende Sloten!
Ga in gedachten even mee terug tot pakweg het jaar 1000. Dit deel van Holland was een uitgestrekt veenmoeras waar riviertjes doorheen kronkelden. Er lagen enkele meertjes. De pioniers waren hierheen getrokken vanuit de duinstreek. Begin van de elfde eeuw hebben de eerste bewoners een kapelletje gebouwd in wat de middeleeuwse monniken noteerden als het plaatsje ‘Sloton’.
(N.B. Door op de afbeelding te klikken kan een vergrote weergave worden getoond.)
Gezicht op Sloten. Prent uit een reeks van vier op ййn blad, met gezichten op dorpen bij Amsterdam, 1693. Collectie van prenten en tekeningen van de Provinciale Atlas Noord-Holland, Inventarisnummer NL-HlmNHA_359_2948.
Dat dorpje lag vermoedelijk aan de rand van het toenmalige Slootermeer. Dit bleek bij nader inzien geen ideale – te natte! – plek en de verre voorouders zochten een wat hoger en droger plekje om te wonen. En dat is Sloten, waar Fred van de Water ons mee heen neemt.
Tussen meer en trekvaart
‘Mijn interesse voor Sloten is ontstaan, omdat mijn goede vader daar in 1913 geboren en getogen is. Zijn vader was warmoezenier. Hij had een tuinderij aan de Noorder Akerweg waar het hele gezin en een aantal knechten in meewerkte,’ vertelt Fred. ‘Het oude Sloten, voornamelijk agrarisch, was een vrij grote gemeente.’ Deze gemeente lag, globaal gezegd, tussen Halfweg en de Schinkel/Kostverlorenvaart – dat was toen de grens van Amsterdam. Ten zuiden van de gemeente Sloten klotste het uitgestrekte Haarlemmermeer en aan de noordzijde was de Haarlemmertrekvaart gegraven.
De kerk van Sloten eind achttiende eeuw, met op de voorgrond een brug met een sluisje. Collectie van prenten en tekeningen van de Provinciale Atlas Noord-Holland, Inventarisnummer NL-HlmNHA_359_5392.
‘De gemeente Sloten’, aldus Fred, ‘kende twee dorpen van betekenis: Sloten en Sloterdijk. En dan was er nog een aantal buurtschappen, zoals Osdorp, Vrije Geer, Overtoomse Veld en de Baarsjes.’
Om een indruk te geven van het Sloten van vroeger: in 1840 woonden er ruim tweeduizend mensen in 274 woningen. Toen leefden de meeste Slotenaren in buurtschap De Overtoom (841), gevolgd door het dorpje Sloterdijk (583) en buurtschap de Drie Baasjes of Baarsdorp (341). Het dorpje Sloten telde 325 inwoners in nog geen veertig woningen.
Annexatie
In Sloterdijk woonden meer inwoners dan in Sloten. Het ligt voor de hand dat daar het gemeentehuis van de gemeente stond. Daar kwam op 31 december 1920 de gemeenteraad van Sloten voor het laatst bijeen. Dat raadhuis werd vervolgens ingericht als hulpsecretariaat van de gemeente Amsterdam. Delen van Sloten die tegen Amsterdam aan lagen, hadden een sterke groei doorgemaakt. De hoofdstad bleef uitdijen. Waar het tuinbouwgebied Sloten lag, is de wijk Nieuw Sloten verrezen.
Fred: ‘Behalve het Petruskerkje en een aantal huisjes daaromheen, is er van het oude Sloterdijk niets meer over. In het Overtoomse Veld zijn, na wat zoeken, nog wat oude huisjes te vinden. Voor 1900 waren er al wat stukken grond door de gemeente Amsterdam geannexeerd.
Te weten Staatslieden- en Spaarndammerbuurt, Admiraal de Ruijterweg en het terrein van de Westergasfabriek. In 1921 is, uiteraard met veel weerstand van de bevolking, de gemeente Sloten bij Amsterdam ingelijfd. Met Watergraafsmeer en een aantal noordelijke dorpen werd de stad vier keer zo groot.’
Gemeentewapen
Op het vroegere gemeentewapen zie je de symbolen van de vier rechtsgebieden (bannen) die samen de gemeente Sloten vormden: een gele ster op een zwarte achtergrond was het symbool van Sloterdijk, de os stond voor Osdorp, de drie hangsloten sloegen op Sloten en dan was er nog de Vrije Geer, herkenbaar aan een rood vlak, waarin een taps toelopende (gerend) stukje land.
De Vrije Geer was een gebied waar men was vrijgesteld van het afdragen van bepaalde heffingen aan de graaf van Holland. De Vrije Geer is nu een bescheiden natuurgebied, een herinnering aan het veenweidegebied dat zich hier vroeger uitstrekte. Dat de Vrije Geer niet door de stad volledig is weg geschoffeld, is te danken fanatiek en creatief actievoeren.
Kleinste Politiebureau
De gemeente Sloten bestond sinds 1816, nadat de Fransen definitief verslagen waren en Willem I tot koning was gekroond. De actieve Dorpsraad Sloten-Oud Osdorp heeft onlangs een fietsroute uitgezet die langs de grenzen van de vroegere gemeente leidt. De afstand? ‘Dat is zo’n dertig kilometer,’ aldus Ben Meijer die regelmatig, vooral in de weekenden, te vinden is in het Kleinste Politiebureau van ons land. Het gebouwtje staat aan de Sloterweg, hoek Dorpsplein.
Voor de plaatselijke diender was hier in 1886 een werkplekje gebouwd. De veldwachter kon in zijn bureautje net achter een typemachine kruipen. Er waren verder een cel, een toilet en een aanrecht. De cel werd, volgens de overlevering, door de veldwachter gebruikt om dronken cafébezoekers tijdelijk op te sluiten. Dat was de tijd dat het dorp maar liefst zeven cafés telde.
Eind 2015 sloot de politie van Amsterdam dit kantoor. Dankzij een bewonersactie is echter voldoende geld bijeengebracht om dit monumentje te kopen en het te laten restaureren. Het is sinds 2017 in handen van Stadsherstel Amsterdam. Er is nu een winkeltje, tevens VVV, in onder gebracht, dat draaiend wordt gehouden door vrijwilligers zoals Ben Meijer. De vrijwilligers verzorgen ook historische rondleidingen door Sloten.
Twee cent
De Sloterweg is de plek waar Fred van de Water ons graag mee heen neemt. Met name de route in het oude dorp, te beginnen bij de entree voor wie uit Amsterdam kwam: het vroegere tolhuis (huisnummer 1191). Om in de onderhoudskosten van de weg te voorzien was de Sloterweg een tolweg. Je moest dus betalen om het tolhek te kunnen passeren. Stel dat je met de fiets van de Overtoomse Sluis naar Sloten wilde, dan moest je hier twee cent tol betalen. Maar wie een kudde schapen of varkens meevoerde kostte dat wel vijftig cent.
Prentbriefkaart van het tolhek aan de Sloterweg, ruim een eeuw geleden. Uitgeverij Kirchner bv, 1910. Collectie Stadsarchief Amsterdam: prentbriefkaarten, Afbeeldingsbestand PRKBB00212000006.
Wandel (in gedachten) even mee over de Sloterweg van het vroegere tolhuis naar de Molen van Sloten, bij de Ringvaart. Fred: ‘Aan de linkerkant van de weg heb je eerst een paar fraaie herenhuizen. Sommige zijn, zoals er op staat vermeld, uit 1914. Aan de andere kant van de weg staat de rooms-katholieke Sint-Pancratiuskerk uit 1901. De omringende muur is scheef gezakt en de uitbundige toegangspoort van weleer is verdwenen.’
Deze kerk aan de Sloterweg is het eerste kerkgebouw dat ontworpen is door Jan Stuyt. Deze Stuyt uit Purmerend groeide uit tot een van de toonaangevende architect van kerken en andere rooms-katholieke gebouwen. De kerk en de pastorie er naast in Sloten zijn inmiddels rijksmonument. Tegenover de kerk staat zoals gebruikelijk een café, Kerkzicht geheten.
Brede voet
‘Je ziet in het dorp verschillende karakteristieke huisjes en je hebt er kleine zijstraatjes die doodlopen. Wat mij opvalt, ondanks de zonnige dag, is dat er geen reuring is. Geen gezellige drukte,’ aldus Fred van de Water. ‘Vroeger was hier een uitgebreid winkelbestand, dat niet alleen de inwoners van Sloten, maar ook die van Badhoevedorp, bediende. De middenstanders zijn door de oprukkende stad die klandizie kwijtgeraakt,’ vertelt Fred.
Een saillant detail is, vervolgt hij, dat ‘zoals dat vroeger ging, er twee slagers waren en twee bakkers, ййn voor de protestanten en een voor de katholieken. Verder was hier alles wat een dorp aan winkels nodig had, plus een garage en smederij. Mij is verteld dat hier ook een schoenenwinkel was die o.a. speciaal schoeisel verkocht met brede voorvoet. De meeste mensen liepen toen op klompen, waardoor de voet wat uitzette, vandaar dat er voor de zondag een speciale schoen nodig was.’
Paardentram
Het zal een eeuw geleden vast drukker zijn geweest op deze weg. Hier reed de paardentram naar de Overtoomse Sluis. Hoewel de Amsterdamse tramlijnen aan het eind van het eerste decennium van de twintigste eeuw geëlektrificeerd waren, had de gemeente Sloten in 1918 besloten van het dorp een paadentramlijn naar de stadsgrens te laten rijden. Om kosten te besparen deed men in Sloten het met tweedehands materiaal. De paardentram bleef in bedrijf tot de annexatie van de gemeente door Amsterdam (1921).
De paardentram van Sloten, ca. maart 1922; Collectie Stadsarchief Amsterdam: foto’s, Afbeeldingsbestand OSIM00004002552.
Aansluiting van het lijntje van de Sloterweg op het Amsterdamse tramnet was niet mogelijk, in Sloten lag namelijk een andere spoorbreedte. Maar wel kwam er in Sloten in 1922 de tractortram die op drukke dagen geassisteerd werd door (tweedehands) autobussen. De zogenaamde tractortram was misschien wel iets moderner dan de paardentractie, maar het bleek wel duurder in de exploitatie. Uiteindelijk, in 1925, won de comfortabele autobus en was het afgelopen met de tramlijn in Sloten.
Dat neemt niet weg dat de gemeente Sloten koploper was in het landelijke spoorwegnet. Het tijdelijke station d’Eenhonderd Roe (vlak buiten de grens van Amsterdam) vanwaar in 1839 de eerste treinen in ons land naar Haarlem reden, lag namelijk in de gemeente Sloten.
Onder grote belangstelling wordt op 20 september 1839 de eerste spoorlijn in ons land in gebruik genomen. De trein vertrekt van station d’Eenhonderd Roe aan de overkant van de Haarlemmertrekvaart. Collectie Noord-Hollands Archief, Beeldcollectie van het Historisch Archief Haarlemmermeer te Hoofddorp, Inventarisnummer NL-HlmNHA_Hmr_12583.
Dobbelen
De boeren, tuinders en vissers van Sloten wisten eeuwenlang hun producten te slijten op de markten in de hoofdstad. Het was overigens al in 1529 dat de stad Amsterdam o.a. de ambachtsheerlijkheden Sloten, Sloterdijk, Osdorp en Vrije Geer in handen kreeg. Bij het dobbelen nota bene. Reynout de Derde van Brederode (1492-1556), ambachtsheer van deze heerlijkheden, was een verwoed gokker en op een gegeven moment – volgens sommige verhalen was hij eerst dronken gevoerd – zette hij deze ambachtsheerlijkheden bij het dobbelspel in.
Reinout de Derde van Brederode, 1510 – 1556. Collectie Noord-Hollands Archief, Beeldcollectie van de gemeente Velsen, Inventarisnummer NL-HlmNHA_1098_KNA001016023.
Een ambachtsheerlijkheid werd lang geleden door de machtshebber, dat wil zeggen een graaf of bisschop, in leen gegeven. Een ambachtsheer kreeg bepaalde rechten op het gebied van rechtspraak en kon heffingen (tol bijvoorbeeld) instellen. Je kon zo’n ambachtsheerlijkheid kopen. Maar ook verspelen dus.
De keizer komt langs
De Sloterweg heeft in de loop van de tijden diverse namen gedragen, zoals Dorpsstraat, Heerenweg, Sloterstraatweg. Maar hoe dan ook, het pad dat van Sloten naar Amsterdam liep was een ‘heilige weg’. Pelgrims, komend vanuit Haarlem, trokken hierlangs naar Amsterdam, vanwege het Mirakel uit 1345. Dat mirakel betrof een hostie die uit zichzelf verplaatst zou zijn van de Sint-Nicolaaskerk (nu de Oude Kerk) naar een huis in de Kalverstraat.
Bezoek van keizer Maximiliaan in 1484 aan de Heilige Stede. Vervaardiger Boetius Adamsz Bolswert. Collectie Stadsarchief Amsterdam, Afbeeldingsbestand 010097007204.
Dit pad via Sloten was lange tijd de belangrijkste verbinding tussen Amsterdam en de overige steden in Holland. Je moest immers om het immense Haarlemmermeer heen – of er over heen varen – om Amsterdam te bereiken. Hier passeerde keizer Maximiliaan I (1459-1519) in het jaar 1489 op zijn bedevaart naar de heilige stad Amsterdam. Daartoe was deze toenmalige machthebber in de Nederlanden vanuit Leiden over het Haarlemmermeer naar Sloten komen zeilen. Keizer Maximiliaan I was de grootvader van Karel V.
Niet verder
Fred vertelt dat je op de Sloterweg bij een doodlopende zijstraatje (tussen huisnummers 1204 en 1208), verscholen tussen de woningen, een banpaal van Amsterdam ziet staan. ‘Met Amsterdams stadswapen en in bladgoud het jaartal 1794. Het opschrift luidt Uiterste Palen der Ballingen: Terminus Proscriptionis. Misdadigers die uit de stad verbannen waren, mochten bij eventuele terugkeer niet voorbij deze paal komen, op straffe van een zwaardere straf. Na 1795 in de Franse tijd hadden deze palen geen functie meer.’
Dergelijke banpalen stonden langs de belangrijkste toegangswegen naar Amsterdam, dus ook de Sloterweg. Dat de banpaal nu wat verscholen staat, komt vanwege de bebouwing die hier is gekomen.
Mijlpael bij Slooten. Een prent van Claes Jansz Visscher (1587-1652), 1607-1608. Collectie Stadsarchief Amsterdam, Afbeeldingsbestand 010001000043.
Op de Sloterweg zie je op huisnummer 1253 hoogstwaarschijnlijk het oudste pand van Sloten, aldus Fred, een voormalige boerderij/woning uit 1668. ‘Een woning die volgens een overlevering een fundering van koeienhuiden heeft.’ De boer kon zijn koeien laten grazen op het weiland dat achter de boerderij lag.
Dorpsplein
‘Naast het Kleinste Politiebureau staat een ouderwetse brandmelder, waarvan je het ruitje moet inslaan om de alarmknop in te drukken,’ vertelt Fred. Zo’n brandmelder viel goed op vanwege de felle rode kleur en bij het vallen van de avond straalde de lamp boven op de paal een blauw licht uit. Tot ruim een halve eeuw geleden functioneerden deze brandmelders nog. Wat weinigen wisten, is dat aan de achterzijde van de paal een knop verborgen zat, waarmee een diender contact kon krijgen met de meldkamer. Dit was duidelijk uit de tijd dat lang niet overal een telefoon bij de hand was.
De Sloterweg op 13 april 1940, met rechts het Oude Rechthuis en daarnaast de oude politiepost. Foto J. van Eck (1873-1946). Collectie Stadsarchief Amsterdam, Afbeeldingsbestand A01634001570.
Het is moeilijk voor te stellen, maar op de plek die nu het Dorpsplein is – met oude waterpomp – stond tot midden vorige eeuw cafй Rechthuis, met bescheiden speeltuin. Historische grond is het zeker, want hier werd in de achttiende eeuw recht gesproken. Opgravingen hebben uitgewezen dat op dit pleintje rond 1175 boerderijtjes gestaan moeten hebben.
De waterpomp stond vroeger naast het politiebureautje. ‘Als je sterk genoeg bent, geeft de dorpspomp nog water,’ aldus Fred.
Rembrandt
Dit hart van Sloten lag op een terp, van oudsher een iets hoger gelegen droge plek in een nat gebied. Fred: ‘Aan de noordkant van het pleintje staat de Sloterkerk met een rank wit torentje. De huidige kerk stamt uit 1860. Dankzij oude tekeningen is bekend dat er eerder een grotere kerk heeft gestaan, ooit getekend door Rembrandt van Rijn.’ Dat Rembrandt hier kwam, was vanwege een familierelatie: de vrouw van de predikant Sylvius, Aeltje van Uylenburgh, was een nicht van Rembrandts vrouw Saskia.
Het Dorp Sloten buyten Amsterdam. Deze prent van Abraham Rademaker toont de hervormde kerk zoals die er rond 1640 moet hebben uitgezien, met het koor als ruпne. Collectie Stadsarchief Amsterdam : tekeningen en prenten, Afbeeldingsbestand 010097002338.
In de tijd van de Tachtigjarige Oorlog, rond 1573, is de toenmalige kerk van Sloten door de Geuzen in brand gestoken. Het middenschip van de deels verwoeste rooms-katholieke kerk werd in 1664 opgeknapt en ingericht als protestants godshuis. Dat was de kerk van ds. Sylvius. Enkele eeuwen later stortte de kerk van bouwvalligheid zo ongeveer in. En dus kwam hier, op dezelfde plek, de kerk die er nu staat. Naar ontwerp van architect Pieter J. Hamer (1812-1887). Hamer was ook opzichter van de panden van de hervormde gemeente in Amsterdam. De grote klok van deze kerk dateert uit 1516 en is gegoten door de gebroeders Moer.
‘En,’ zegt Fred: ‘achter de kerk is een begraafplaats waar mijn ouders begraven liggen. Even voorbij de grafsteen van mijn ouders staat een grafsteen met mijn naam erin gebeiteld. Schokkend? Je raakt er aan gewend, de steen behoort aan de broer van mijn vader met dezelfde naam.’
Huisarts behandelt paarden
Verder wandelend over de Sloterweg attendeert Fred op een witte monumentale woning met koetshuis waar huisarts Faber ooit praktijk hield. Dat is op huisnummer 1301. Van dr. Faber is bekend dat hij overigens ook paarden behandelde.
De speeltuin tegenover de woning van de huisarts is misschien wel eens bezocht door de vader van Fred. De speeltuin dateert namelijk al uit 1923. Van oudsher moest al het verkeer naar de groeiende luchthaven Schiphol via Sloten naar de brug over de Ringvaart. Dat was gevaarlijk voor de spelende dorpsjeugd. Vandaar deze speeltuin, een van de oudste van Amsterdam.
Molen
‘Vlakbij de brug over de Ringvaart staat sinds 1922 een uitspanning, toen genaamd Rust Oord, nu cafй de Halve Maan. Daar tegenover, aan de andere kant van de weg, zie je een molen die in 1990 nieuw gebouwd is,’ vertelt Fred.
Sinds 1636 stond in de Riekerpolder al een molen in Sloten. Maar die moest weg in verband met zandwinning voor de uitbreiding van Amsterdam Nieuw-West. Die Riekermolen staat nu in Buitenveldert aan de Amstel. De huidige Molen van Sloten mag dan op een nieuw gemetselde onderbouw rusten, de eiken balken zijn afkomstig van een molen in de Watergraafsmeer en dateren uit 1847. Koningin Juliana kwam in 1991 naar Sloten om deze molen aan de Akkersluis officieel te openen. De molen is een trouwlocatie.
De oude, smalle, brug over de Ringvaart tussen Sloten en Badhoevedorp. De prentbriefkaart dateert uit 1926. Collectie Stadsarchief Amsterdam, Afbeeldingsbestand PRKBB00212000001.
Fred: ‘Waar je vroeger een openluchtzwembad had aan de Ringvaart, zie je nu een binnenhaven waar woonboten liggen. De oude houten brug van de Ringvaart was een flessenhals met veel verkeer en te doen gebruikelijk met bijbehorende files.’
Dorpsgezicht
Sloten ligt nu iets terzijde van al het drukke steedse gedoe. Fred van de Water, de kleinzoon van de warmoezenier uit het dorp: ‘Het heeft wel wat om door zo’n stil dorp te lopen, Sloten met een zeer oude geschiedenis. Een dorp dat wellicht, misschien gechargeerd, nog een paar eeuwen kan blijven bestaan.’ Hij woont hier niet, maar komt er graag. Dit oudste dorp van Amsterdam is een plek om zorgvuldig te koesteren, vindt hij.
Fred is zeker niet de enige die de historische betekenis van Sloten onderkent. In 2017 kreeg het dorpje de status gemeentelijk beschermd dorpsgezicht. Sloten vormt, zoals in een ambtelijke Amsterdamse nota te lezen valt, een ‘redelijk gaaf relict van het agrarisch verleden in een sterk verstedelijkte omgeving’. Een plek met een interessante historie.
Auteur: Jan Maarten Pekelharing.
Bij het schrijven is dankbaar gebruik gemaakt van o.a. de brochure Wandelen door het dorp Sloten (Werkgroep Historie Dorpsraad Sloten-Oud Osdorp)
Meedoen aan ‘Mijn plek’?
Neem ons mee naar de plek die jij kenmerkend vindt voor jouw streek in Noord-Holland. We kunnen er misschien in deze pandemische tijd even niet heen, maar we horen graag over het monument, plein, kerk, molen, natuurgebied of buurtje waar jij je thuis voelt. Stuur jouw ideeën in naar redactie@onh.nl en wie weet maken we binnenkort van jouw plek een verhaal!
Publicatiedatum: 19/04/2021
Van: www.onh.nl/verhaal/mijn-plek-sloten-het-oudste-dorp-van-amsterdam (zie ook voor meer foto’s en informatie).
Op 8 mei 2021 is de Lutkemeerpolder opnieuw ingeplant en ingezaaid. Er zijn bomen, kruiden en bloemen geplant. In de komende weken worden de groentetuinen aangelegd. Er wordt vanaf nu weer iedere zondagmiddag van 12 uur getuinierd in de Lutkemeerpolder. De actiegroep ‘Behoud Lutkemeer’ heeft de polder hier wederom omgedoopt in ‘Tuinen van Lutkemeer’.
Ruim 250 mensen trotseerden de regen en de modder en trokken de polder in. Na een theatrale opening van de hekken zijn op het braakliggende land de letters “Save Our Soils” ofwel SOS ingezaaid met een speciaal mengsel voor arme grond en bodemverbetering. Dat speciale mengsel is nodig, omdat de projectontwikkelaar de humuslaag van de vruchtbare grond had laten verwijderen. De actiegroep verwacht binnen enkele weken de letters te kunnen lezen.
De bebouwing van de Lutkemeer is stil gelegd omdat vergunningen ontbreken en omdat de nog altijd geheime bouwer om uitstel heeft gevraagd. Met deze actie wil de actiegroep er bij de gemeente Amsterdam op aandringen om tot inkeer te komen: “Er is al sprake van uitstel, maak daar nu afstel van! Het kan nog steeds.”
Tamar Frankfurther; 8 mei 2021.
Zie ook: www.at5.nl/artikelen/208871/activisten-beplanten-lutkemeerpolder-de-polder-moet-behouden-blijven
We durven er bijna niet meer op te hopen… maar we denken toch écht dat we eind augustus weer ‘gewoon’ Sloten op z’n Kop kunnen vieren. Tenminste, als het lukt om een marktmeester voor de braderie te vinden.
De braderie vormt altijd een belangrijk onderdeel van ons dorpsfeest. Alexander van Ede, de uitbater van de Tuin van Sloten in de Slotense speeltuin, was jarenlang marktmeester. Dat betekende dat hij zorgde voor het inhuren en verhuren de kramen. Het is nu tijd om het stokje door te geven aan een nieuwe enthousiaste vrijwilliger die dit project gaat oppakken.
Het is een klus met duidelijke einddatum met veel zelfstandigheid. En niet onbelangrijk: Door ons te helpen, weet je dat jij het mogelijk maakt dat de jaarlijkse dorpsbraderie er weer komt. Jij staat daarmee aan de basis van een gezellige dag voor de Slotenaren en bezoekers uit de wijde omgeving!
Interesse? Meer weten? Stuur een mail naar info@speeltuinsloten.nl of spreek Alexander even aan in de Tuin van Sloten.
Volgens de coronarichtlijnen mocht de Dorpsraad Sloten-Oud Osdorp dit jaar wél onder strikte voorwaarden een herdenkingsbijeenkomst organiseren.
Naast een anoniem bloemstuk zijn er ook bloemen namens de bewoners van het landelijk gebied Sloten-Oud Osdorp gelegd door de Dorpsraad, namens alle bewoners van Nieuw-West door het Dagelijks Bestuur van het stadsdeel en van het Wellantcollege Sloten, namens de leerlingen, die het monument verzorgen. Foto: Esther Kentie.
Een klein gezelschap kwam daarom in de onstuimige wind bijeen op de oude dijkweg in Oud Osdorp waar de vlaggen halfstok strak in de wind wapperden. Het was kaal en leeg, maar ook intiem. “Het was prettig om tenminste deze sobere herdenking te kunnen houden”, zo vertelt dorpsraadlid Ray Kentie na afloop.
Vrijheid inleveren
Slechts zeven personen stonden dit jaar rond het monument op de Osdorperweg. Mia Kooter als organisator vanuit de werkgroep Culturele Activiteiten, Ronald Mauer namens het Dagelijks Bestuur van stadsdeel Nieuw-West, gebiedsmakelaar van Osdorp-Midden Hein de Ruijter en Sjoerd Jaasma, Gerrit Oostendorp en Ray Kentie namens de Dorpsraad Sloten-Oud Osdorp.
Er werden geen toespraken gehouden, geen gedichten voorgelezen, geen Taptoe en geen Wilhelmus, maar wél twee minuten stilte. De straatverlichting werd ontstoken alsof het om een normale herdenking ging. Het landelijk gebied lag er roerloos bij. Het geluid kwam van de wind en de klapperende vlaggen…
Volgend jaar weer samen
Dorpsraadlid Ray Kentie: “Toen de straatverlichting weer was gedoofd, hebben we toch even stilgestaan bij de oorlog. We hebben ons vooral gerealiseerd hoe het is om vrijheid te moeten inleveren. Al voegden we daar meteen unaniem aan toe dat het niets is om dít beetje vrijheid te moeten inleveren vergeleken met wat men in de Tweede Wereldoorlog heeft moeten ontberen. We hebben uitgesproken hier volgend jaar weer te staan met al die mensen die er nu niet bij mochten zijn, maar die al jaren en jaren lang samen met ons de vrijheid koesteren en de slachtoffers die hun leven gaven voor die vrijheid herdenken”.
Tamar Frankfurther; 8 mei 2021.
In het kader van de oproep naar verhalen over de geschiedenis van de Speeltuin Sloten kregen we een vraag over de Schaakclub ODI, die actief was in het speeltuingebouw.
We weten dat de Schaakclub ODI, Ontspanning door Inspanning, in 1935 opgericht is nadat Max Euwe wereldkampioen werd. Omdat de club van oorsprong Slotens is, vragen we om informatie over die beginjaren: wie waren de initiatiefnemers, waar werd gespeeld, hoe ging het na 1945 verder?
In ieder geval werd er in het speeltuingebouw wekelijks geschaakt, tot ongeveer 1960-1965, dus kan daar nog wel informatie over zijn.
Wie heeft er meer informatie, kan er meer over vertellen?
Reacties graag aan: dorpsloten@gmail.com
De provincie Noord-Holland gaat de Molen van Sloten aanwijzen als provinciaal monument. De stichting achter de oude poldermolen krijgt na dertig jaar dan toch bescherming. ‘Dit geeft opluchting.’
Uit: het Parool – Bo Broek; 3 mei 2021
De Molen van Sloten krijgt naar alle waarschijnlijkheid een provinciale monumentenstatus toegekend. Beeld: Anjali Ramnandanall.
Het leek er ruim een jaar geleden even op dat de oude poldermolen aan de Ringvaart van de Haarlemmerpolder een gemeentelijke monumentenstatus zou krijgen, maar dat ging destijds uiteindelijk niet door. Nu gunt de provincie Noord-Holland de molen in Amsterdam-West alsnog de status van monument.
Het bestuur van de molen en betrokken vrijwilligers laten weten ‘bijzonder verheugd’ te zijn met het bericht. “Concreet betekent dit dat het monumentale deel van de molen onder de subsidieregeling van de provincie valt,” zegt bestuurslid Jolanda Edema. “Het bovenste rietgedeelte dateert uit 1847. De kosten voor onderhoud zijn echt gigantisch. Daar krijgen we vanaf nu tot maximaal de helft subsidie voor.”
Edema denkt dat ze het zonder deze subsidie niet lang meer zouden hebben volgehouden. “We hebben een kring van donateurs en vrijwilligers, maar de situatie is eigenlijk al zolang de molen bestaat redelijk penibel geweest. Dit geeft opluchting.”
Oud en nieuw
De monumentenstatus is alleen toegekend aan het oudste gedeelte van de molen: de romp, die overigens afkomstig is uit de Watergraafsmeer. De onderbouw is (pas) dertig jaar oud, net als de kap en de wieken. Het gaat dus om een reconstructie van een molen met oude en minder oude onderdelen. Vanwege deze mix twijfelde de commissie van de gemeente over het toekennen van de monumentenstatus.
Hoewel ook de provincie constateert dat er sprake is van een reconstructie op een niet-oorspronkelijke plaats, wijzen zij erop dat de romp van de molen authentiek is. De provincie vindt daarnaast dat de sociaal-maatschappelijke waarde van het bouwwerk groot is. Daarom is ‘bescherming op zijn plaats’, laat woordvoerder Martine Hartog van de provincie Noord-Holland weten.
Een tweede huis
De Molen van Sloten helpt daadwerkelijk mee met het drooghouden van Amsterdam-West. Ook zit er een museum in: vandaar de sociaal-maatschappelijke functie. “Er vinden buurtactiviteiten plaats en we zijn een soort tweede huis voor onze vrijwilligers,” zegt Edema. “Normaal gesproken ontvangen we ook schoolgroepen waaraan we uitleggen wat een polder is en hoe het kan dat je onder zeeniveau niet nat wordt.”
In september is de stichting van plan om het dertigjarig jubileum van de molen te vieren. “Maar het hangt van de coronamaatregelen af tot in hoeverre we daar invulling aan kunnen gaan geven.”
De molen is een van de drie objecten die de provincie wil gaan toevoegen aan het provinciaal erfgoedregister. Het definitieve besluit zal echter pas na de zomer worden genomen vanwege de standaard termijn waarin mensen bezwaar kunnen aantekenen. Hartog: “Meestal is dat een formaliteit, maar pas daarna wordt het officieel.”
Van: www.parool.nl/amsterdam/molen-van-sloten-krijgt-na-30-jaar-eindelijk-monumentenstatus; 3 mei 2021.
Gedeputeerde Staten van de provincie Noord-Holland hebben bekend gemaakt dat zij het voornemen hebben de Molen van Sloten aan te wijzen als provinciaal monument.
Het bestuur en de vele vrijwilligers waarop te molen steunt zijn bijzonder verheugd met dit bericht. Als sinds de opening van de molen in 1991 hebben de initiatiefnemers P. Hans Frankfurther en Ko Kuiper en in latere jaren andere bestuursleden en vrijwilligers zich ingezet om deze status te verkrijgen. Na dertig jaar worden deze inspanningen nu beloond.
Voor de Molen van Sloten betekent dit dat er subsidie wordt gegeven voor een deel van het onderhoud aan het monumentale deel van de molen, de romp, die dateert uit 1847. De niet monumentale onderbouw komt niet onder de bescherming van het provinciaal monument te vallen. Er blijven dus nog veel kostenposten over die de molen geheel zelf zal moeten financieren. Daarom blijft de steun van Vrienden van de Molen hard nodig.
Na versoepeling van de coronamaatregelen zal de molen hopelijk weer dagelijks te bezichtigen zijn.
Jolanda Edema, bestuurslid Molen van Sloten; 3 mei 2021.
Zie ook: Molen van Sloten krijgt na 30 jaar eindelijk monumentenstatus
Kom op zaterdag 8 mei 2021 naar de Lutkemeerpolder en laat zien dat van uitstel, afstel moet komen. Geen distributiecentra op vruchtbare landbouwgrond.
De Lutkemeerpolder is een oud stuk landbouwgrond van 42 hectare bij Osdorp aan de rand van Amsterdam. Het stadsbestuur wil op deze plek een distributiecentrum bouwen, terwijl de infrastructuur ongeschikt is en er lege distributiecentra om de hoek liggen. Met het oog op klimaatverandering is het bouwen van bedrijventerreinen in groengebieden sowieso waanzin.
De tot nu toe geheime bouwer heeft uitstel gevraagd. Wat ons betreft is dit het moment voor het stadsbestuur om daar ook afstel van te maken. Kom ook om deze boodschap kracht bij te zetten.
Op zaterdag 8 mei van 13 tot 15 uur zullen we duidelijk maken dat er heel veel Amsterdammers zijn die deze plannen niet steunen. We organiseren een verkennende wandeling in de polder, vertellen over de geschiedenis en de toekomstplannen en gaan tuinieren. Vanzelfsprekend corona-proof.
Trek laarzen aan, neem een spade, bomen, zaad, plantjes en spandoeken mee. Samen gaan we de polder weer beplanten. Help mee met mobiliseren, vertel het door en neem je ouders, kinderen, buren of collega’s mee.
Meer informatie en reacties aan: info@behoudlutkemeer.nl
Zie ook: www.behoudlutkemeer.nl