Tijd om het vergunningsverleningstraject door te lichten?

De langjarige ‘soap’ rond het bouwplan dat nu uiteindelijk is gerealiseerd op de plek waar voorheen Garage Kuykhoven was gevestigd en de daarop volgende herinrichting van de Lies Bakhuyzenlaan, roepen veel vragen op.

Dit zelfde geldt voor vele andere beslissingen van de afdeling Vergunningen in veel andere bouwzaken elders op het dorp Sloten, de Sloterweg en in Oud Osdorp. Wie al langer meeloopt, merkt de inconsistenties op bij de werkwijze van de afdeling Vergunningen. Ook in het daaraan voorafgaande traject waarin wordt bepaald wanner er wel of niet mag worden afgeweken van vastliggende democratisch vastgestelde randvoorwaarden aan nieuw- en verbouw roept vragen op.

Met andere woorden: de redactie snapt niet hoe het bij dit specifieke bouwproject zo heeft kunnen misgaan en hecht er daarnaast aan om deze vraag breder te trekken. Zij begrijpt niet waarom het tot op de dag van vandaag eerder uitzondering dan regel is dat de gemeente zich houdt aan de democratisch vastgestelde randvoorwaarden van wat er wel en niet gebouwd mag worden in het landelijke gebied. Tenminste, als het gaat om bouwaanvragen van (grote) ontwikkelaars.

Hoe is het bijvoorbeeld mogelijk dat de gemeente het heeft goedgekeurd dat de ontwikkelaar de nieuwe woningen op het terrein van de voormalige Garage Kuykhoven te hoog heeft mogen bouwen? Volgens het bestemmings- en omgevingsplan en de regels van het Beschermd Dorpsgezicht Sloten mocht dat absoluut niet. Daarin ligt keihard vast dat de Sloterweg als dijkweg hoger ligt en dat bebouwing naar het achterland per se het aflopende maaiveld móet volgen. Foto: Tamar Frankfurther, 23 juli 2025.

Discussie, onderzoek, aanpassing?
De redactie stelt onderstaande punten aan de orde in de hoop dat bestuurders, raadsleden en ambtenaren hierin aanleiding zien om het hele traject van de vergunningverlening in alle openheid door te lichten. Dit zal mogelijk leiden tot aanpassingen in procedures. Ongeacht of de procedures na onafhankelijk onderzoek  aangepast zouden moeten worden, zal alleen deze actie al het gevoel van rechtvaardigheid en het vertrouwen in het lokale bestuur zeker ten goede komen. Alleen al doordat veel breed levende vragen op deze manier beantwoord zullen worden.

Denk bijvoorbeeld aan deze lijst vragen, die heel makkelijk verder kan worden uitgebreid:

Afdeling Vergunningen oppermachtig?
Hoe kan het dat de afdeling Vergunningen van Stadsdeel Nieuw-West – vermoedelijk (en hopelijk, want anders zou het allemaal nog veel erger zijn) zonder afstemming met de afdeling Stedenbouw – een bouwplan zomaar goedkeurt? En hiermee een belangrijk fundament onder het Beschermde Dorpsgezicht Sloten – en de hierover vastgestelde regels in het omgevingsplan/bestemmingsplan – willens en wetens negeert. Is er überhaupt controle op dit proces? Of is de afdeling Vergunningen almachtig en kunnen zij gewoon naar eigen inzicht hun gang gaan zonder inhoudelijke experts te raadplegen? Als dat zo is, waarom zijn deze ambtenaren dan gemachtigd bepaalde besluiten nemen of zijn ze dat eigenlijk niet?

Voeren deze ambtenaren tijdens de behandeling wensen uit van bestuurders of van derden? Zo ja, kan en mag dat? Is daar openheid over? En hoever gaat die invloed van ambtenaren in welke functies eigenlijk? Ligt dat ergens vast?
Is er sprake van (ook maar enige) transparantie over deze besluitvormingsprocessen en is er ergens in het traject nog een  onafhankelijk controle-moment ingebouwd?

De bouwer van de Kuykhoven-huizen zal blij zijn geweest dat hij alle woningen zomaar op één maaiveldhoogte mocht bouwen. De Dorpsraad weet zich te herinneren dat hiervoor in een eerdere fase aanvankelijk geen toestemming voor is verleend. Waarom is dit in de loop van het traject veranderd en wie heeft daartoe besloten om welke reden? Had – bijvoorbeeld de Dorpsraad – over  deze fundamentele wijziging niet geïnformeerd hoeven worden? Of hebben ambtenaren gedacht dat deze vrijwilligers ongetwijfeld in goed vertrouwen niet nog een keer die taaie, deels onbegrijpelijke vergunningsteksten zouden gaan goedkeuren? Komt dit vaker voor dat schijnbaar detail zomaar in een latere fase nog ‘stiekem’ wordt aangepast?

En is het dan eigenlijk wel de taak van de Dorpsraad om hierop te letten. Immers, doordat deze toestemming tot te hoog bouwen is verleend, heeft de gemeente niet alleen veel hogere kosten moeten maken, maar is er ook sprake van een verdere afname van vertrouwen in de overheid. En ook tot aantasting van zijn eigen gemeentelijke beschermde dorpsgezicht. Die bescherming zou toch prioriteit voor de gemeente hebben moeten zijn?

Daar komt nog bij dat de afdeling Vergunning deze regels juist wél heel stringent hanteert als het gaat om minimale en totaal niet storende afwijkingen binnen het beschermde gezicht. Genieten ontwikkelaars een formele of informele voorkeurspositie? Wordt er gemeten met twee maten? Zo ja: ligt dit ergens vast en waarom en wanneer dan? Is dit gemeentelijk beleid? Hebben de wethouder en de gemeenteraad hier weet van? Speelt dit alleen in Nieuw-West of elders in de stad net zo?

En zo zijn er nog veel meer vragen te stellen…

Hoe kan het bijvoorbeeld dat de gemeente meewerkt aan de komst van dit appartementengebouw aan de Sloterweg? Terwijl dit bouwplan op heel veel punten strijdig is met wat vastligt in het na inspraak democratisch vastgestelde bestemmings- en omgevingsplan? En ook nog eens met de door de gemeente zelf opgestelde cultuurhistorische verkenning van de Sloterweg? Meewerken aan een dergelijke vergunningsaanvraag die op zoveel punten strijdig is met allerlei vastgesteld beleid is toch niet verplicht? Waarom gebeurt dit dan toch?

Structureel afwijken van bestemmings-/omgevingsplannen
In het bovenstaande specifieke geval gaat het om het de bouw van een appartementengebouw bij de rotonde in de Sloterweg. Om onnavolgbare redenen werkt de gemeente proactief mee aan het negeren van de visie die experts delen in een cultuurhistorische verkenning. En om onder andere de vergunde hogere bouwhoogte dan op deze locatie goed onderbouwd was toegestaan. Maar iedereen snapt dat dit pand totaal haaks staat op wat in het landelijke lint is toegestaan. Dat het in de buurt van Nieuw Sloten staat en daar wel goed bij aansluit, doet niet ter zake. De aangevraagde vergunning gaat over een kavel binnen het landelijke gebied. Díe regels gelden hier.

Dergelijke casussen spelen in het landelijke gebied aan de lopende band al decennialang tot nu. Telkens wordt afgeweken van wat officieel is toegestaan. En het gaat dan niet om beperkte afwijkingen, maar om grote en principiële afwijkingen. Het heeft er alle schijn van dat de ambtenaren zienswijzen hierover niet benaderen in de zin van “o ja, de indiener heeft wel gelijk dat de afwijkingen wel fors zijn”. Nee, het heeft er alle schijn van dat de ambtenaren er veel tijd en energie insteken om alle argumenten van de onderbouwde zienswijzen te ontkrachten. De zienswijzen zijn veelal zo goed opgesteld dat ambtenaren ook extra tijd hebben om deze zienswijzen van tafel te vegen.  – wijkt op heel veel punten af van wat officieel is toegestaan aan bouwactiviteiten op deze kavel. En nogmaals: hierbij gaat het over het algemeen niet om kleine en ondergeschikte afwijkingen, maar om grote fundamentele.

Rechter vertrouwt gemeente en toetst beperkt
De Dorpsraad Sloten-Oud Osdorp is hier al jaren druk mee. De ervaring leert dat de Dorpsraad inhoudelijk – ook volgens de rechter en soms zelfs de Raad van State – (informeel) inhoudelijk in het gelijk wordt gesteld. Maar de juridische praktijk is een andere. “De kans van slagen is best beperkt”, zegt ook Victorine Dijkstra – partner bij advocatenkantoor NautaDutilh – op 18 juni 2026 in Het Parool. “De rechter toetst dit soort besluiten namelijk vrij ‘marginaal’. Zo is de wet ingericht. De rechter gaat niet de hele besluitvorming overdoen.”
In de praktijk blijkt dat de rechter het genomen besluit beperkt toetst en vooral kijkt of de gemeente de procedure correct heeft doorlopen. De rechter kijkt bijna nooit of een besluit inhoudelijk past binnen het vastgestelde beleid en terecht is genomen. De rechter vertrouwt erop dat de onafhankelijke overheid tot een goed besluit is gekomen.

Transparantie over afwijken regels ontbreekt
Betrokken burgers krijgen te maken met een besluitvormingstraject zonder transparantie. En nemen waar dat ontwikkelaars veelal wél buiten de lijntjes mogen kleuren, maar bewoners niet. Dit leidt tot de centrale vraag: mag de gemeente zomaar van wat toegestaan is in bestemmings-/omgevingsplannen afwijken? En daar komen vanzelf weer allerlei vervolgvragen  – zoals hierboven beschreven – uit voort.

Vertrouwen in democratisch proces geschaad
Als de gemeente – zonder transparantie en zonder externe controle (of is die er wel?) – de regels in een bestemmingsplan kan negeren en mag meewerken aan de totstandkoming van hier officieel niet toegestane bouwwerken, wat doet dit dan voor het democratische proces? Hoe staat het dan met het behoud van vertrouwen in de lokale overheid en de democratie? Die bestemmings- en omgevingsplannen zijn immers vastgesteld na een langdurig en zorgvuldig inspraaktraject. Burgers en ondernemers moeten er toch op kunnen vertrouwen dat er slechts bij hoge uitzondering van die vastgestelde regels mag en kan worden afgeweken? En dat als dat een keer mocht gebeuren dat dit niet stiekem gebeurt, maar dat zij in die gevallen ook tijdig heldere uitleg krijgen waarom hiertoe in dat uitzonderlijke geval wordt besloten. Of zijn al die procedures bewust feitelijk zinloos, is het een vorm van schijndemocratie en worden regels door ambtenaren (en bestuurders?) naar eigen believen soms wel en soms niet gevolgd?

Was de inspraak dan (deels) zinloos?
Het is immers ondemocratisch dat de gemeente eerst ‘voor het oog van het volk’ tijdens uitvoerige participatietrajecten met bewoners en ondernemers afspraken over wat waar wel en niet is toegestaan vastlegt. En dat de ambtelijke organisatie deze daarna tijdens vergunningsprocedures zonder blikken of blozen domweg negeert en afwijkingen toestaat. En dat burgers en ondernemers in Amsterdam machteloos moeten toezien dat zij hier slechts zelden nog wat aan kunnen veranderen, omdat de procedures nu eenmaal correct zijn afgewikkeld. En dat de inhoud er zelfs al meteen tijdens hoorzittingen en in alle stadia daarna niet meer toe doet. Logisch, omdat zelfs al bij de ambtelijke (!) hoorzittingen de inhoud al niet meer centraal staat maar of de procedure correct is gevolgd. Ja, daar zorgt de afdeling Vergunningen wel voor. En incidenteel moet de bezwaarcommissie toegeven dat die procedure niet helemaal correct is gevolgd. Wat er dan gebeurt? Met dezelfde inhoudelijke goedkeuring worden de foutieve stappen herhaald. Dus door tijdig aan de bel te trekken en een besluit aanhangig te maken, verklein je je positie later bij de rechter. Want die kan alleen maar concluderen dat de gemeente eerder in het traject zijn omissie heeft hersteld.

Als ambtenaren aan het begin van het traject om hun moverende redenen al hebben bepaald dat de gemeente zal meewerken aan een ingediende vergunningsaanvraag, is de zaak dus veelal al verloren. Daarmee geven zij – als onafhankelijk overheidsdienaar – immers inhoudelijk hun goedkeuring om van de regels af te wijken. Een voormalig dorpsraadslid: “Als er ambtelijk eenmaal wordt meegewerkt aan het mogen afwijken van de plannen, kun je daarna hoog en laag springen en van de rechter informeel te horen krijgen dat ze het met je eens is. Maar uiteindelijk is de kans groot dat je de zaak toch verliest omdat ambtelijk nu eenmaal het correcte traject is bewandeld en de rechter niet inhoudelijk toetst.”

‘Bestuurlijk fatsoen’ nodig bij overheden
Douwe Jan Elzinga – emeritus hoogleraar Staatsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen – deelde zijn visie over wat hij noemde “de noodzaak tot bestuurlijk fatsoen” in het radioprogramma Met het Oog op Morgen van 19 juni 2026. Hij had het uiteraard niet over het gedrag van de afdeling Vergunningen van stadsdeel Nieuw-West.  Maar wel over het principe van het recht, dat hier nét zo goed geldt.

Elzinga vindt het van groot belang dat overheden fatsoenlijke besluiten nemen die bij voorkeur op maatschappelijk draagvlak kunnen rekenen. De emeritus hoogleraar benoemde in dit verband ook dat een betrouwbare overheid belangrijk is om vertrouwen te houden in diezelfde overheid en in het democratische proces in het algemeen. Wat hem betreft houden overheden zich aan gemaakte afspraken. En – als ze daar incidenteel echt van zouden moeten afwijken – dat dat ook goed moet worden uitgelegd. En dat moet dan ook in alle openheid gebeuren.

Als de gemeente dit in het kleine landelijke gebied Sloten-Oud Osdorp zo zou hebben toegepast, dan zouden heel wat totaal niet passende bouwplannen – zelfs binnen het Beschermde Dorpsgezicht Sloten – nooit gebouwd zijn. Ja, natuurlijk mag er zo nodig – denk aan nieuwe bouwnormen – een beetje worden afgeweken van inmiddels overduidelijk verouderde randvoorwaarden. Maar dat is niet waar de redactie het hier over heeft. Hier wordt namelijk (bijna) altijd afgeweken van democratisch vastgestelde bestemmingsplannen. En niet een beetje, maar fors. Waarom? Geen idee! Dat het juridisch blijkbaar mogelijk is om fors en op principiële punten af te wijken van bestemmings- en omgevingsplannen en van cultuurhistorische verkenningen, mag geen reden zijn om het dan maar telkens ook te doen.

Uit de vele zienswijzen die de Dorpsraad en belanghebbenden hiertegen al jaren optimistisch blijven indienen, kan de overheid inmiddels toch wel weten dat er géén draagvlak is voor al die megalomane bouwprojecten. En dat het in de termen van Elzinga “van bestuurlijk fatsoen zou getuigen” als ook de gemeente Amsterdam zich aan gemaakte en vastgelegde afspraken zou houden.

Pakken gemeenteraadsleden de zakdoek op? De Dorpsraad en de redactie staan klaar om hun jarenlange ervaringen hierover te delen…

Tamar Frankfurther; 27 juni 2026.

* Zie ook: Optimalisatie Lies Bakhuyzenlaan op lage maaiveldniveau.

* Zie ook: Terugblik op ontstaan van verschillende maaivelden en inrichting Lies Bakhuyzenlaan.